کاردرمانی برای اوتیسم یکی از مؤثرترین روشهای حمایتی برای کمک به کودکان مبتلا به این اختلال است. اوتیسم یکی از اختلالات رشدی عصبی است که بر نحوهی ارتباط، رفتار و درک فرد از محیط اطراف تأثیر میگذارد. کودکان مبتلا به اوتیسم ممکن است در مهارتهای اجتماعی، گفتار و واکنش به محرکهای محیطی با چالشهایی روبرو باشند. در این مقاله ابتدا به معرفی کلی این اختلال میپردازیم، سپس ویژگیها و مشکلات رایج در کودکان مبتلا را بررسی میکنیم. در پایان هم با سه سطح مختلف اوتیسم آشنا میشویم و نقش کاردرمانگر در هر سطح را توضیح میدهیم.
اگر امکان خواندن مقاله را ندارید، میتوانید فایل صوتی صحبتهای یکی از کاردرمانگران کلینیک حامی درباره کاردرمانی اوتیسم را گوش دهید.
اختلال طیف اوتیسم و مشخصههای آن
اختلال طیف اوتیسم یک اختلال رشدی است که نقص اصلیاش در برقراری ارتباط، تعاملات اجتماعی و استفاده از زبان و صحبت کردن است و در واقع اینها زمینهساز بروز مشکلات اصلی میشوند.
مشکلات حسی و رفتاری رایج در کودکان اوتیسم
از طرفی، این بچهها ممکن است مشکلات پردازش حسی داشته باشند؛ مثلاً در تعدیل حسهای مختلف مانند شنیدن. صدای معمولی ممکن است برای آنها خیلی شدید یا حتی بسیار ضعیف باشد. در سایر حواس نیز ممکن است چنین اختلالاتی وجود داشته باشد.
این کودکان ممکن است حرکات کلیشهای و رفتارهای تکراری از خود نشان دهند. این رفتارها میتوانند شامل حرکات بدنی مثل بالبال زدن، تکان دادن دستها، رفتن به سمت پنجره یا رفتارهای تکراری در بازی باشند؛ مثلاً کودک همیشه به یک شکل ثابت از یک وسیله بازی استفاده کند و فقط چرخ ماشین را بچرخاند و به هیچ روش دیگری با آن بازی نکند.
همچنین ممکن است کودک دارای عادتهای تکراری و ثابتی باشد؛ مثلاً همیشه در یک مکان خاص غذا بخورد، از یک قاشق خاص استفاده کند یا فقط یک نوع غذای خاص را بخورد. او ممکن است همیشه از مسیر مشخصی برای رفتن به خانه مادربزرگش استفاده کند و اگر یکی از این عادات تغییر کند، بهشدت ناراحت شود و واکنش نشان دهد. اینها در واقع از جمله مشکلاتی هستند که کودک اوتیستیک با آنها مواجه است.
چالشهای حرکتی و شناختی کودکان مبتلا به اوتیسم
بچههای طیف اوتیسم به واسطه تأخیر در کسب مهارتهای حرکتی و شناختی با مشکلاتی مواجه میشوند. در مهارتهای حرکتی درشت، این مشکلات شامل ناهماهنگی در حرکاتی مانند دویدن، بالا و پایین رفتن از پله، پروانه زدن، لیلی رفتن، انواع مختلف پریدن و بازی با توپ است.
در مهارتهای حرکتی ظریف نیز، کودک در گرفتن صحیح مداد، ترسیم و کار با ابزار آلاتی که نیاز به کنترل دقیق انگشتان دارند، دچار مشکل میشود.
در حوزه مهارتهای شناختی نیز، کودک ممکن است توجه و تمرکز و حافظهای متناسب با سن خود نداشته باشد؛ در نتیجه، یادگیری مفاهیم پایهای مانند حیوانات، میوهها، رنگها، اعداد، مفهوم عدد و شمارش و دیگر مهارتهایی که برای ورود به مدرسه ضروری هستند، بهدلیل این تأخیر شناختی با مشکل مواجه میشود.
نقش کاردرمانگر در بهبود مهارتهای کودکان اوتیسم
همه این مهارتهای حرکتی قرار است به ما کمک کنند که در زندگی روزمرهمان مستقل باشیم. مهارتهای حرکتی و شناختی به ما کمک میکنند که بتوانیم از خود مراقبت کنیم، غذا بخوریم، مسواک بزنیم، حمام برویم، در مدرسه عملکرد مناسبی داشته باشیم، در اجتماع بهصورت مناسب فعالیت کنیم و استقلال در مهارتهای اجتماعیمان داشته باشیم. اما زمانی که کودک مهارتهای پایه را ندارد، طبیعتاً در مهارتهای روزمره زندگی نیز با مشکل مواجه میشود.
کار کاردرمانگر این است که همین مشکلات روزمره زندگی و چالشهایی را که کودک در زندگی روزمره خود دارد شناسایی کند و مهارتهای مرتبط با آن را تقویت نماید.
تاثیر کاردرمانی بر کودکان اوتیسم و ADHD
کاردرمانی برای سطوح مختلف اوتیسم
اوتیسم طیف است و بچههایی که در این طیف قرار میگیرند، مشکلاتشان ممکن است از شدید تا خفیف باشد و هر کودک بر اساس نوع مشکلاتش با کودک دیگر متفاوت است و هر کودک بهصورت خاص بررسی میشود. با توجه به اینکه این اختلال پیچیده است و بچهها در توانمندیهای مختلف قرار دارند، این بچهها در سه سطح مختلف دستهبندی میشوند.
این سه سطح بسته به نیاز به حمایت کودکان است: بچههایی که در سطح یک هستند، نیاز به حمایت کم دارند؛ بچههایی که در سطح دو هستند، نیاز به حمایت متوسط دارند؛ و بچههای سطح سه نیاز به حمایت زیاد دارند. طبیعتاً در سطح یک، بچهای که نیاز به حمایت کم دارد، یعنی خودش در مهارتهایش در سطح بهتری است.
سطح یک: نیاز به حمایت کم
این بچهها معمولاً صحبت میکنند و کلام دارند، اما در مهارتهای سطح بالای گفتار و مهارتهای پیچیدهی اجتماعی ممکن است با مشکل مواجه شوند.
این بچهها در واقع میتوانند وارد مدرسه شوند، اما ممکن است در مهارتهای پیشنیاز ورود به مدرسه مانند اطلاعات عمومی که کودک باید داشته باشد، مفاهیم درکی و شناختی، شناخت اعداد، رنگها، مفهوم اعداد، اطلاعات عمومی مانند حیوانات و میوهها، با مشکل مواجه باشند. همه این موارد قرار است پیشنیاز ورود کودک اوتیسم به مدرسه باشند.
از طرفی در سطح بازی، انتظار میرود یک کودک پیش از دبستان سطح بازی نمادین بالایی داشته باشد و تمام بازیهای نمادین را در سطح بالا کسب کرده باشد؛ مثلاً بتواند خود را در قالب یک شخصیت دیگر قرار دهد، بتواند یک لگو را در دست بگیرد و بگوید این گوشی موبایل است و من دارم با موبایل حرف میزنم، یعنی وانمود کند که دارد کار دیگری انجام میدهد و واقعیت را دگرگون کند.
همچنین در بازیهای اجتماعی، در سطح کودکان پیش از دبستان انتظار میرود مهارتهای اجتماعی سطح بالا را کسب کرده باشند و به صورت همکارانه در بازی با همبازیهای خود تعامل داشته باشند و تعاملات همکارانه و مناسبی برقرار کنند.
بیشتر بخوانید: بهبود ارتباط اجتماعی کودکان اوتیسم در مدرسه
کاردرمانی کودکان اوتیسم در سطح یک
با توجه به مسائلی که گفته شد، کاردرمانگر در جهت حل این مشکلات راهکار ارائه میدهد؛ برای مثال آموزش مهارتهای حرکتی درشت و ظریف، استفاده از رویکردهایی مثل مهارتهای درکی–حرکتی، آموزش مهارتهای درک حرکتی، آموزش ترسیم، مهارتهای حرکتی ظریف، کنترل مداد، در واقع استفاده از ابزار و وسایلی که نیاز به کنترل انگشتان دارد.
آموزش مهارتهای حرکتی ظریف، تمرین مهارتهای اجتماعی در بازیهای گروهی، گروهدرمانیها در این موارد مطرح میشود.
استفاده از رویکردهای توانبخشی شناختی در جهت افزایش توجه و تمرکز سطح بالا و حافظه کاری که برای یادگیری ضروری است، آموزش مهارتهایی که کودک باید در مدرسه داشته باشد، رعایت قوانینی که در مدرسه نیاز است، و در واقع در صورتی هم که کودک مشکلات حسی خفیف داشته باشد، مثلاً در لباس پوشیدن یا در پردازش شنیداری، استفاده از رویکردهای حسی مثل یکپارچگی حسی مطرح میشود.
سطح دو: نیاز به حمایت متوسط
بچههای سطح دو در واقع نیاز به حمایت متوسط دارند. این بچهها نسبت به بچههای سطح یک مشکلاتشان بیشتر است؛ در تعاملات اجتماعی، در شروع مکالمات و حتی ممکن است این کودکان در حد زیادی گفتار نداشته باشند و کلام نداشته باشند. حرکات تکراری و کلیشهایشان بیشتر است. تأخیرشان در مهارتهای حرکتی و شناختی بسیار بیشتر از بچههای سطح یک است.
مداخلات کاردرمانی برای اوتیسم سطح دو
در این بچهها، دقیقاً مانند موارد قبلی، توانبخشی شناختی در جهت بهبود مهارتهای شناختی، توجه و تمرکز و حافظه استفاده میشود.
استفاده از رویکردهای حرکتی مثل آموزش مهارتهای درکی حرکتی برای مهارتهای حرکتی درشت و همچنین استفاده از رویکردهای حسی مثل یکپارچگی حسی، در جهت حل مشکلات پردازش حسی این بچهها استفاده میشود. همینطور در این بچهها هم در واقع نیاز هست که مهارتهای شناختی مورد نیاز برای ورود به مدرسه کار شود و آموزشهای لازم داده شود، ولی انتظار برای ورود به مدرسه کمتر است نسبت به بچههای سطح یک.
آموزش فعالیتهای خودمراقبتی در این بچهها هست تا به حداکثر استقلال در عملکرد روزمرهشان برسند؛ اینکه در واقع خودشان غذایشان را بخورند، خودشان استحمام کنند، خودشان دستشوییشان را بروند، خودشان لباسشان را بپوشند.
استفاده از رویکردی ارتباطی مثل فلورتایم در جهت بهبود مهارتهای اجتماعی و زبانشان، استفاده از رویکردی بازیدرمانی در جهت بهبود سطح بازیشان، بازیهایی که حسی حرکتیاند و به مرور بازیهای سطح بالاتر مثل بازیهای نمادین و گروهی، از گروهدرمانیها و آموزش بازی.
با توجه به مشکلات شدیدتر در این بچهها مثل واکنش به لمس، حرکت و صدا، رویکرد پردازش حسی و یکپارچگی حسی هم در این بچهها استفاده میشود.
سطح سه: نیاز به حمایت زیاد
بچههای سطح سه نیاز به حمایت زیاد دارند. بچههایی که مشکلات خیلی خیلی شدید دارند، در ارتباط و تعاملات اجتماعی بسیار بسیار مشکل دارند. انعطافپذیری محدود دارند، کلیشهها بسیار بسیار زیاد هستند، بیقراری، بههمریختگی و مشکلات خیلی شدید در تنظیم هیجانات و خودتنظیمی دارند.
کاردرمانی برای اوتیسم در سطح سه
در این بچهها از درمانهای حسی برای کاهش مشکلات حسی و بیقراری و تعدیل حسی استفاده میشود. در جهت بهبود کنترل عضلات تنه، آگاهی بدنی و مهارتهای حرکتی از تمرینات حرکتی بهره میگیرند و همچنین برای افزایش تحمل کاری و رفتارهای مناسبتر و کاهش اختلالات رفتاری از رویکردهای رفتاری استفاده میشود.
جمع بندی; کاردرمانی برای اوتیسم
به طور کلی در بچههای سطح یک اوتیسم که نیاز به حمایت کم دارند، این بچهها را آماده میکنیم در جهت حداکثر استقلال در زندگی روزمرهشان. آمادگی خیلی خیلی زیاد برای ورود به مدرسه باید این بچهها داشته باشند. مهارتهای ورود به مدرسه را بیاموزند تا بتوانند در مدرسه موفق عمل کنند. مهارتهای اجتماعی خیلی خیلی سطح بالا در گروهدرمانیها و استفاده از توانبخشی شناختی در جهت به حداقل رساندن مشکلات شناختی مثل مشکلات توجه و حافظه روی این بچهها کار میشود.
در بچههای سطح دو، ما برنامهریزی زیادی میکنیم روی افزایش استقلال در فعالیتهای روزمره زندگیشان تا خودشان بتوانند از پس خودشان برآیند و در زندگیشان خودمراقبتی داشته باشند؛ همینطور مسائل توانبخشی شناختی و آموزش مهارتهای حرکتی درشت و ظریف نیز در این کودکان اجرا میشود.
در کودکان سطح سه هم کنترل رفتارهای مخربشان، بیقراریها و بههمریختگیها، مشکلات شدید تنظیم هیجان و شروع ارتباط مدنظر است؛ برای اینکه این بچهها بتوانند ارتباط را درک کنند، از روشهای ارتباطی مثل فلورتایم استفاده میشود.
0 Comments