از هر ۱۰۰۰ کودک متولد شده، ۲ نفر به فلج مغزی مبتلا می شوند. در ابتدا ذکر دو نکته ضروری به نظر می رسد. اول اینکه با وجود بررسی های متعدد، معاینات دقیق و آزمایشات متنوع، ممکن است علت واحد و مشخصی برای ابتلای کودک به فلج مغزی یافت نشود. دوم هم اینکه پزشکان و درمانگران اغلب نمی توانند در مورد مکانیسم آسیب مغز کودک و یا علل عدم رشد طبیعی آن، دلیل مشخص و دقیقی ارائه بدهند. با این حال می خواهیم در ادامه شرایط و عوامل موثر بر ابتلا به سی پی در کودکان را بیان کنیم. با ما همراه باشید.
توضیحات آقای قدرت خاوری موسس کلینیک حامی، راجع به فلج مغزی
اختلال فلج مغزی
منظور از فلج مغزی در کودکان چیست؟
منظور از فلج مغزی در کودکان گروهی از اختلالات حرکتی و عصبی است که در اثر آسیب یا رشد غیرطبیعی بخشهایی از مغز که مسئول کنترل حرکات، وضعیت بدن و هماهنگی عضلات هستند، ایجاد می شود. این آسیب ممکن است پیش از تولد، در زمان زایمان و یا در سال های ابتدایی زندگی کودک رخ داده باشد. کودکان مبتلا به فلج مغزی بسته به محل و شدت آسیب مغزی، ممکن است درجات متفاوتی از مشکلات حرکتی، سفتی یا شلی عضلات، اختلال در تعادل، تاخیر در نشستن و راه رفتن و در برخی موارد مشکلات گفتاری، شناختی یا تغذیه ای را تجربه کنند. نکته مهم این است که فلج مغزی یک بیماری پیشرونده محسوب نمی شود؛ یعنی آسیب اولیه مغز با افزایش سن بیشتر نمی شود، هرچند ممکن است برخی مشکلات حرکتی و اسکلتی در جریان رشد کودک تغییر پیدا کنند.
برای مشاوره اولیه رایگان و بررسی رشد کودکان توسط درمانگران کلینیک حامی روی دکمه زیر کلیک کنید.
در چه شرایطی احتمال ابتلا به فلج مغزی در کودکان بیشتر است؟
در مجموع، مشکلات مغزی این دسته از کودکان در مواقع زیر ایجاد می شود.
- هنگامی که مغز جنین به طور طبیعی رشد نکرده و به اندازه کافی تشکیل نشود. در نتیجه، کودک پس از تولد، دچار ناهنجاری های مغزی می شود.
- در ماه های اولیه بارداری؛ به طور مثال زمانی که مادر در معرض عفونت های خاصی مثل سرخجه یا سیتومگال ویروس قرار می گیرد.
- تاثیر زایمان بر فلج مغزی (در حین زایمان یا در زمان تولد) مثلاً وقتی که اکسیژن کافی به مغز کودک نمی رسد.
- بلافاصله بعد از تولد؛ مانند زمانی که نوزاد در اولین روزها یا هفته های زندگی خود، مبتلا به مننژیت می شود.
- گاهی اوقات در اولین سال های عمر بعضی از کودکان حادثه ای رخ می دهد که منجر به آسیب دائمی مغزی در آن ها می گردد. این کودکان نیز در زمره کودکان مبتلا به فلج مغزی قرار می گیرند.
اخیرا می توان با استفاده از تکنولوژی های تصویربرداری مغزی نظیر ام آر آی (MRI) و آزمایشات خونی پیچیده، دیگر علل ناشناخته فلج مغزی را شناسایی کرد. در مجموع، فلج مغزی یک اختلال چند علتی و پیچیده است. در حال حاضر، تحقیقات دانشمندان بیانگر این نکته است که فلج مغزی در۷۵% موارد ناشی از عواملی است که پیش از تولد (حین حاملگی) بر مغز جنین تاثیر می گذارد، بین ۱۰ تا ۱۵% موارد ابتلا به مشکلات زمان تولد یا دوره نوزادی بستگی دارد و ۱۰% باقیمانده مربوط به بیماری و یا حوادثی است که در هفته ها، ماه ها یا سال های اولیه زندگی کودک، مغز او را تحت تاثیر قرار می دهد.
بیماری هایی که تا سنین ۵ یا ۶ سالگی، کودک را مبتلا کرده و منجر به نقص دائمی در سیستم عصبی می شوند نیز در زمره فلج مغزی قرار می گیرد. نوزاد هر چه نارس تر به دنیا بیاید، خطر ابتلا به فلج مغزی نیز برای او افزایش می یابد. در این گونه موارد، گاهی اوقات نمی توان به وضوح دریافت که مشکلات عصبی کودک، قبل از تولد زودهنگام (نارس) او ایجاد شده و یا اینکه تولد نارس او باعث ایجاد مشکلات عصبی شده است.
علائم فلج مغزی; پیشرفت رشدی کودکان
شناخت علائم فلج مغزی در کودکان به والدین فرصت می دهد تا در اسرع وقت دست به کار شده و درمان اختلال سی پی را برای کودک خود آغاز نمایند. هر کودکی با ضرباهنگ و شیوه خاص خود مراحل رشدی را طی می کند. دانستن مراحل رشد طبیعی به والدین کمک می کند تا در صورت بروز اشکال، علائم فلج مغزی را در کودک خود تشخیص بدهند. با این وجود، یادآوری این نکته اهمیت دارد که بسیاری از کودکانی که قبل یا حین تولد دچار آسیب مغزی می شوند، در صورت مداخله زودهنگام غالبا بهبودی قابل ملاحظه ای پیدا می کنند.
رشد کودکان معمولا به چهار حیطه طبقه بندی می شود:
- رشد جسمی
- رشد شناختی
- رشد اجتماعی
- رشد هیجانی
پیدایش اشکال در رشد جسمی (حرکتی) کودک معمولا اولین علامتی است که نشان می دهد آن کودک احتمالا به فلج مغزی مبتلا شده است. کودک ممکن است بسته به شدت عارضه در دیگر حیطه های رشدی نیز دچار تاخیر یا کندی شود. در مواردی که کودک دچار تاخیر رشدی می شود، پزشکان و درمانگران به منظور بررسی احتمال ابتلا به فلج مغزی، پیشرفت رشدی کودک را در یک دوره زمانی مشخص تحت نظر می گیرند. اگر تشخیص فلج مغزی برای کودک مطرح نشود، معمولا تا 3 سالگی تحت نظر پزشک باقی می ماند.
علائم فلج مغزی کودکان در سنین مختلف
در حالی که برخی از نوزادان در بدو تولد یا در شش ماه اول زندگی به دلیل علائم ظاهریِ فلج مغزی تشخیص داده میشوند، کودکان نوپای مبتلا به فلج مغزی اغلب زمانی که وارد مرحله راه رفتن شده و در انجام آن دچار مشکل میشوند، تشخیص داده میشوند.
علائم فلج مغزی در کودک یک ساله
در کودک یک ساله، علائم فلج مغزی معمولا بیشتر در روند رشد حرکتی خود را نشان می دهند. کودک ممکن است در نشستن بدون کمک، ایستادن، چهار دست و پا رفتن یا برداشتن نخستین قدم ها نسبت به همسالان خود تاخیر داشته باشد. همچنین ممکن است والدین متوجه شوند که کودک از یک سمت بدن بیشتر استفاده می کند، عضلات او بیش از حد سفت یا شل به نظر می رسند و یا کنترل مناسبی روی حرکات دست و پا ندارد.
در برخی کودکان، تاخیر در گفتار و واکنش های ارتباطی نیز ممکن است همراه با مشکلات حرکتی دیده شود. البته وجود یک علامت به تنهایی به معنای ابتلا به فلج مغزی نیست و ارزیابی روند کلی رشد کودک اهمیت بیشتری دارد.
علائم فلج مغزی کودک دو ساله
کودکان مبتلا به فلج مغزی خفیف ممکن است علائم مشکل در کنترل حرکتی را هنگام تلاش برای راه رفتن نشان دهند که با شُلی یا سفتی در مفاصل مشخص میشود. آنها همچنین ممکن است در کنترل عضلات دست و پا دچار مشکل شوند.
فلج مغزی خفیف، علاوه بر علائم فیزیکی میتواند باعث مشکلات شناختی نیز شود. اگرچه همه کودکان این نوع مشکلات را تجربه نخواهند کرد، اما آنهایی که دچار این مشکل هستند، ممکن است دایره لغاتی را که اکثر کودکان هم سن آنها میدانند، نداشته باشند و ممکن است در یادگیری مشکل داشته باشند.
علائم فلج مغزی در کودک سه ساله
در سه سالگی، بسیاری از مهارت های حرکتی، گفتاری و اجتماعی کودک شکل مشخص تری پیدا کرده اند و به همین دلیل برخی علائم فلج مغزی نیز در این سن راحت تر قابل تشخیص هستند. کودک ممکن است هنگام راه رفتن یا دویدن تعادل مناسبی نداشته باشد، زیاد زمین بخورد، روی پنجه پا راه برود یا برای بالا و پایین رفتن از پله ها دچار مشکل شود.
سفتی عضلات، ضعف یک سمت بدن و دشواری در انجام حرکات ظریف دست نیز می تواند مشاهده شود. علاوه بر این، در برخی کودکان مشکلات مربوط به گفتار، غذا خوردن، هماهنگی حرکات و یادگیری مهارت های جدید نیز وجود دارد.
علائم فلج مغزی در کودکان بالای سه سال
در کودکان بالای سه سال، علائم فلج مغزی معمولا در فعالیت هایی که به هماهنگی بیشتر عضلات نیاز دارند، واضح تر می شوند. ممکن است کودک در دویدن، پریدن، بالا رفتن از پله ها، حفظ تعادل یا بازی با سایر کودکان با مشکل مواجه باشد. برخی کودکان یک پا را هنگام راه رفتن می کشند، روی پنجه راه می روند یا حرکات دست و پای آن ها با یکدیگر هماهنگ نیست.
مشکلات مربوط به گرفتن مداد، استفاده از قاشق، پوشیدن لباس یا انجام دیگر فعالیت های ظریف نیز می تواند وجود داشته باشد. شدت این علائم در کودکان مختلف یکسان نیست و به نوع و میزان درگیری حرکتی بستگی دارد.
علائم فلج مغزی در کودکان سن مدرسه
با ورود کودک به سن مدرسه، مشکلات حرکتی و مهارت های روزانه بیشتر در مقایسه با همسالان قابل مشاهده می شوند. کودک ممکن است برای نوشتن، نگه داشتن مداد، استفاده از قیچی، انجام فعالیت های ورزشی یا حرکت در محیط مدرسه به زمان یا کمک بیشتری نیاز داشته باشد. اختلال در تعادل، راه رفتن غیرطبیعی، سفتی عضلات و محدودیت حرکتی نیز ممکن است همچنان وجود داشته باشند. در برخی کودکان، مشکلات گفتاری، تمرکز یا یادگیری نیز مشاهده می شود؛ با این حال، فلج مغزی لزوما به معنای وجود اختلال شناختی نیست و بسیاری از کودکان مبتلا می توانند با دریافت حمایت مناسب، فعالیت های آموزشی و اجتماعی خود را ادامه دهند.
چطور فلج مغزی کودک یک تا سه سالهمان را تشخیص دهیم؟
اگر فرزند شما پیش از این تشخیص فلج مغزی نگرفته، اما شما در این زمینه نگرانیهایی دارید و مشکوک هستید، علائم رایجی به نام نقاط عطف رشد وجود دارد که میتواند به شما کمک کند.
ممکن است اسم نقاط عطف رشدی یا مایل استون های رشدی را شنیده باشید. نقطه عطف رشدی مشخص میکند در هر سن ما از کودک انتظار داریم بتواند چه کارهایی را انجام دهد؛ و به این ترتیب این نقاط عطف میتواند به شما در تعیین اینکه آیا فرزندتان تاخیرهایی در رشد دارد یا نه کمک کند و احتمال اینکه به فلج مغزی مبتلا هست یا نه را تا حدی نشان دهد.
البته به خاطر داشته باشید که تشخیص قطعی فلج مغزی را فقط یک پزشک میتواند انجام دهد.
نقاط عطف رشد چه کمکی به شناسایی تأخیر حرکتی کودک میکنند؟
نقاط عطف رشد، مهارت هایی هستند که انتظار می رود بیشتر کودکان در سنین مشخصی به آن ها دست پیدا کنند؛ مهارت هایی مانند نشستن، ایستادن، راه رفتن، صحبت کردن و انجام برخی فعالیت های ساده روزمره. بررسی این نقاط عطف به والدین و درمانگران کمک می کند تا روند رشد کودک را بهتر ارزیابی کرده و در صورت وجود تاخیر قابل توجه در رشد حرکتی، گفتاری یا شناختی، زودتر متوجه آن شوند.
البته نرسیدن به یک مهارت در زمان مشخص، به تنهایی به معنای ابتلا به فلج مغزی نیست، اما اگر کودک در چند مرحله رشدی دچار تاخیر باشد یا الگوی حرکتی غیرطبیعی نشان دهد، بهتر است برای بررسی دقیق تر توسط پزشک و تیم توانبخشی ارزیابی شود.
نقاط عطف 1 سالگی و تشخیص فلج مغزی در کودک یک ساله
- دستورات ساده را درک میکند و به آنها پاسخ میدهد.
- میتواند اشاره کند.
- چیزها را تکان میدهد و به هم میکوبد.
- حرکات شما را تقلید میکند.
- می تواند از فنجان مایعات بنوشد.
- بدون کمک مینشیند.
- صداها را تکرار میکند.
- شاید بتواند به تنهایی بایستد و چند قدم بردارد.
- در حالی که وسایل را در دست میگیرد راه میرود.
- سعی میکند کلمات را تقلید کند، میتواند کلمات سادهای مانند “ماما” یا “بابا” را بیان کند.
نقاط عطف 18 ماهگی و تشخیص فلج مغزی در کودک یک سال و نیمه
- کودک می تواند خط خطی کند.
- به اعضای بدن اشاره میکند.
- میتواند چندین کلمه بگوید و سر تکان دهد.
- با قاشق چیزی میخورد و از فنجان مینوشد.
- میتواند راه برود و اسباب بازی حمل کند.
- بدون کمک لباسش را در می آورد.
- ممکن است در طول برقراری ارتباط اجتماعی با دیگران به والدین بچسبد.
- «بازی نمادین» میکند. ( یعنی به عروسک غذا میدهد، حیوانات عروسکی را میخواباند و…)
- ممکن است کج خلقیهایی داشته باشد.
- میتواند عبارات ساده را بیان کند.
نقاط عطف تا دو سالگی و تشخیص فلج مغزی کودک دو ساله
- دویدن را یاد میگیرد و میتواند روی نوک پا بایستد.
- میتواند به توپ ضربه بزند.
- میتواند بدون کمک از پله ها بالا و پایین برود.
- میتواند دستورالعمل های ساده را دنبال کند.
- از رفتار و صحبتهای دیگران تقلید میکند.
- شروع به بازی با کودکان دیگر میکند. (عمدتاً بازی موازی و در کنار آنها، نه به شکل درگیر در بازی دو نفره، اما میتواند دنبال بازی کند.)
- اشیاء پنهان را پیدا میکند.
- میتواند اشکال و رنگها را مرتب کند.
- میتواند موارد موجود در کتابهای کودکانه (سگ، گربه، خانه و غیره) را نامگذاری کند.
- اعضای بدن و اسامی آشنا را میشناسد.
- میتواند چندین جمله بگوید.
نقاط عطف سه سالگی و تشخیص فلج مغزی کودک سه ساله
- میتواند به راحتی از وسایل بالا برود و بدود.
- ممکن است پدال زدن سه چرخه را یاد بگیرد.
- میتواند دستگیره در و درب شیشه را بچرخاند.
- میتواند صفحات کتاب را ورق بزند.
- نگرانی و احساسات را نشان میدهد.
- به خانواده، دوستان ابراز محبت میکند.
- میتواند موارد آشنا را نام ببرد.
- نام، جنس و سن را میداند.
- پیروی از دستورالعملهای دو تا سه مرحله ای را دارد.
در صورت کندی رشد کودک چه باید کرد؟
اولین قدم در تشخیص فلج مغزی، کشف علائم تاخیر رشدی در کودک است. والدینی که به اختلال تکاملی – حرکتی کودک خود مشکوک هستند، در اسرع وقت باید به پزشک متخصص مراجعه کنند. هرچه زودتر فلج مغزی تشخیص داده شود، زودتر درمان آن آغاز شده و احتمال بهبود کیفیت زندگی کودک افزایش پیدا می کند. والدین باید مطمئن شوند که متخصص اطفالی که به او مراجعه می کنند:
- در تشخیص فلج مغزی تبحر داشته باشد.
- خواهان برقراری اتباط با والدین و کودک باشد.
- دلسوز بوده و حس همدردی داشته باشد.
- با متخصصین مرتبط در دیگر عرصه های پزشکی و توانبخشی آشنایی داشته باشد.
تشخیص فلج مغزی بعضی اوقات نیازمند گذر زمان بودده و برای والدین استرس زا است. در این شرایط یافتن یک متخصص اطفال باتجربه اهمیت دارد. کودکانی که در مرحله غربالگری تشخیص فلج مغزی هستند، غالبا باید به وسیله متخصصین دیگر (به طور مثال متخصص مغز و اعصاب) نیز ویزیت شوند.
اکیدا به والدین توصیه می شود که در سنین 9، 18، 24 تا 30 ماهگی جهت غربالگری و تشخیص زودهنگام اختلالات رشدی به مراکز بهداشت یا متخصصین مربوطه مراجعه کنند. گاهی اوقات لازم است والدین به علت شدت علائم بیش از مواردی که در بالا ذکر شد، به غربالگری مراجعه کنند.
سایر مشکلاتی که ممکن است در یک کودک فلج مغزی مشاهده شود
همانطور که اشاره شد، فلج مغزی بیشتر بر حرکت و وضعیت بدنی کودک تاثیر میگذارد، اما برخی کودکان ممکن است در کنار مشکلات حرکتی، با اختلالات دیگری نیز مواجه شوند. شدت و نوع این مشکلات در هر کودک متفاوت است و بررسی منظم توسط متخصصان میتواند به تشخیص زودهنگام و کنترل بهتر آنها کمک کند. مهمترین مشکلات همراه فلج مغزی عبارتند از:
- مشکلات شنوایی: بهتر است شنوایی کودک در سالهای ابتدایی زندگی توسط شنواییشناس بررسی شود تا در صورت وجود اختلال، اقدامات درمانی و تربیت شنیداری بهموقع انجام گیرد.
- مشکلات بینایی: انحراف چشم، دوبینی و سایر اختلالات بینایی در برخی کودکان دیده میشود؛ به همین دلیل ارزیابی بینایی در سالهای اولیه زندگی اهمیت دارد.
- تشنج: بعضی از کودکان فلج مغزی ممکن است دچار تشنج شوند. میزان و شدت آن متفاوت است و در صورت تکرار، پیگیری توسط فوق تخصص مغز و اعصاب کودکان ضروری خواهد بود.
- اختلالات یادگیری و شناختی: توانایی ذهنی کودکان فلج مغزی یکسان نیست و حتی کودکی با محدودیت حرکتی شدید ممکن است هوش طبیعی داشته باشد. در برخی کودکان نیز تاخیر در یک یا چند حوزه رشدی دیده میشود.
- مشکلات ادراکی: این اختلالات گاهی در سنین مدرسه مشخص میشوند و میتوانند تشخیص شکل، اندازه یا موقعیت اشیاء را برای کودک دشوار کنند.
- ریفلاکس معده به مری: برگشت محتویات معده به مری میتواند باعث تهوع، ناراحتی پس از غذا، بیقراری و در برخی موارد التهاب مری شود.
- مشکلات ارتوپدی: سفتی و کوتاهی عضلات ممکن است به مرور باعث تغییر شکل مفاصل، نیمهدررفتگی یا دررفتگی لگن و در برخی کودکان انحراف ستون فقرات شود. به همین دلیل، علاوه بر مراجعه مستمر به یک کلینیک کاردرمانی خوب، معاینه دورهای توسط متخصص ارتوپدی و در صورت نیاز رادیوگرافی لگن توصیه میشود.
- یبوست: کاهش تحرک و دریافت ناکافی فیبر میتواند احتمال یبوست را در این کودکان افزایش دهد.
- مشکلات تغذیه و بلع: برخی کودکان در جویدن یا هماهنگی بلع مشکل دارند که میتواند باعث طولانی شدن زمان غذا خوردن و دریافت ناکافی مواد غذایی شود. در چنین شرایطی مراجعه به گفتاردرمانگر در یک مرکز گفتاردرمانی خوب اهمیت زیادی دارد.
- مشکل کنترل بزاق: آبریزش دهان ممکن است در کودکان فلج مغزی مدت بیشتری ادامه داشته باشد و با مداخلات گفتاردرمانی قابل مدیریت باشد.
- عفونتهای تنفسی مکرر: در کودکانی که اختلال بلع دارند، ورود غذا یا مایعات به مسیر تنفسی میتواند باعث سرفه، خسخس و در موارد شدیدتر عفونتهای مکرر ریه شود.
- کاهش تراکم استخوان: کمتحرکی میتواند احتمال پوکی استخوان و شکستگی را افزایش دهد؛ بنابراین هنگام جابهجایی و انجام فعالیتهای روزمره باید احتیاط بیشتری صورت گیرد.
- عدم نزول بیضهها: این مشکل در برخی پسران مبتلا به فلج مغزی مشاهده میشود و در صورت وجود، نیاز به بررسی پزشکی دارد.
به طور کلی، کودکان مبتلا به فلج مغزی ممکن است علاوه بر مشکلات حرکتی، در زمینه بینایی، شنوایی، تغذیه، بلع، یادگیری و سلامت اسکلتی نیز نیاز به مراقبت داشته باشند. پیگیری منظم و همکاری متخصصان مختلف میتواند به پیشگیری از عوارض و بهبود عملکرد و کیفیت زندگی کودک کمک کند.
نکتهی خیلی مهم درباره کودکان فلج مغزی
علت فلج مغزی در کودکان چیست؟
برخی از علل شناخته شده فلج مغزی عبارتند از:
- عفونت در اوایل دوران بارداری
- خونریزی مغزی که احتمال رخداد آن پس از تولد نارس و عفونت بالا است.
- رشد و نمو غیر طبیعی مغز
- زایمان سخت یا تولد پیش از موعد
- زمینه ژنتیکی-اگرچه احتمال انتقال ژنتیکی فلج مغزی از یک نسل به نسل دیگر کاملا نادر است.
- رشد کم جنین در دوران بارداری
- عدم سازگاری گروه های خونی مادر و جنین
- عفونت و یا حادثه ای که در سالهای ابتدایی زندگی کودک به مغز او آسیب می رساند.
- تولد های چندتایی (دوقلویی یا چند قلویی) احتمال وقوع فلج مغزی را افزایش می دهد.
با وجود همه این دلایل ذکر شده پیرامون علل بروز فلج مغزی، در اکثر مواقع علت فلج مغزی واضح نیست.
علی رغم تمامی نکات گفته شده درباره علل فلج مغزی و نیز اطلاع رسانی هایی که تا به حال در این رابطه صورت گرفته، تقریبا تمام خانواده ها پیرامون دلیل و چرایی شکل گیری این بیماری نگران هستند و این نگرانی را به شیوه های گوناگون ابراز می کنند. این واکنش قابل درک بوده و طبیعی محسوب می شود. والدین معمولا بابت اعمال یا اشتباهاتی که احتمالاً خواسته یا ناخواسته در طی بارداری و یا حین تولد مرتکب شده اند، خود را مقصر دانسته و سرزنش می کنند. اما معمولا این سرزنش ها یا علت اصلی ابتلای کودک به فلج مغزی نیست و یا اینکه غیر قابل اجتناب بوده و آن ها قادر به پیشگیری از وقوع شان نبوده اند. در چنین شرایطی بهتر است والدین، مشکلشان را با دیگر خانواده های دارای کودک فلج مغزی و نیز با درمانگر کودکشان مطرح کنند. از این طریق هم یک حس همدلی بین آن ها پدیدار می شود و هم از احساسات مشترک یکدیگر، تجربیات و راهکارهای علمی (و نه صرفاً باورهای غلط) بهره مند شوند.
علل ایجاد فلج مغزی قبل از تولد
بخش قابل توجهی از موارد فلج مغزی به عواملی مربوط می شود که پیش از تولد، رشد طبیعی مغز جنین را تحت تاثیر قرار می دهند. برخی عفونت های دوران بارداری، اختلال در رشد و شکل گیری مغز، مشکلات مربوط به خون رسانی مغز جنین و برخی عوامل ژنتیکی می توانند در ایجاد این شرایط نقش داشته باشند. همچنین تولد زودرس، وزن پایین هنگام تولد و بارداری های چندقلویی با افزایش احتمال ابتلا به فلج مغزی همراه هستند. با این حال، در بسیاری از کودکان نمی توان یک عامل مشخص را به عنوان علت اصلی بیماری تعیین کرد.
عوامل موثر بر فلج مغزی در دوران تولد
برخی آسیب هایی که در حوالی زمان تولد رخ می دهند نیز ممکن است در ایجاد فلج مغزی نقش داشته باشند. کمبود شدید اکسیژن یا کاهش خون رسانی به مغز، خونریزی مغزی و برخی عوارض مرتبط با تولد زودرس از جمله عواملی هستند که می توانند به مغز در حال رشد کودک آسیب برسانند. البته برخلاف تصوری که در گذشته وجود داشت، امروزه مشخص شده است که کمبود اکسیژن هنگام زایمان تنها مسئول بخش محدودی از موارد فلج مغزی است و بیشتر موارد این بیماری به عوامل دیگری مربوط می شوند.
علل ایجاد فلج مغزی بعد از تولد
در برخی کودکان، آسیب مغزی پس از تولد و در سال های ابتدایی زندگی اتفاق می افتد. عفونت های شدید مغزی مانند مننژیت، سکته مغزی، آسیب های جدی سر و برخی حوادثی که باعث کاهش اکسیژن رسانی به مغز می شوند، ممکن است به بخش هایی از مغز که مسئول کنترل حرکت و عضلات هستند آسیب وارد کنند. در این موارد نیز آسیب مغزی باید در دوره ای اتفاق افتاده باشد که مغز کودک هنوز در حال رشد است. این نوع موارد در مقایسه با فلج مغزی مادرزادی شیوع کمتری دارند.
فلج مغزی در کودکان چگونه درمان میشود؟
درمان فلج مغزی در کودکان با توجه به نوع و شدت مشکلات حرکتی، سن کودک و علائم همراه، برای هر کودک به صورت متفاوتی برنامه ریزی می شود. فیزیوتراپی، کاردرمانی و گفتاردرمانی از مهم ترین بخش های توانبخشی این کودکان هستند و در کنار آن ها، بسته به شرایط کودک ممکن است از داروهای کنترل اسپاسم، وسایل کمکی، بریس، تزریق بوتاکس و در برخی موارد جراحی نیز استفاده شود. شروع به موقع درمان می تواند به بهبود توانایی های حرکتی، افزایش استقلال کودک و کنترل بهتر مشکلات روزمره کمک کند.
از آنجا که روش های درمانی فلج مغزی گسترده هستند و انتخاب آن ها به شرایط هر کودک بستگی دارد، پیشنهاد می کنیم برای آشنایی کامل با روش های توانبخشی، درمان های پزشکی و جدیدترین راهکارهای موجود، مقاله جامع «درمان فلج مغزی» را نیز مطالعه کنید.
آیا فلج مغزی در کودکان با افزایش سن بدتر میشود؟
خبر خوب این است که فلج مغزی در دسته اختلالات پیشرونده قرار نمیگیرد، یعنی با گذشت زمان بدتر نمیشود. علاوه بر این، کودکان مبتلا به فلج مغزی خفیف به طور کلی میتوانند راه رفتن مستقل را یاد بگیرند و معمولاً کارهای روزانهی خود مانند غذا خوردن و لباس پوشیدن را مستقلاً انجام دهند. البته باید درنظر داشته باشید که در سنین بالاتر، کودک ممکن است به دنبال این بیماری دچار عوارض اسکلتی عضلانی شود. برای مدیریت این مساله کمک گرفتن از کاردرمانی مهم است.
اگر کودک شما در دوران نوزادی تشخیص فلج مغزی گرفته است، فعالیتها و علائم امروز او به نوع فلج مغزی و شدت آن بستگی دارد.
زندگی روزانه و مدیریت علائم فلج مغزی در کودکان نوپا
جدا از اینکه فرزند شما مبتلا به فلج مغزی خفیف است یا شدید، باید ارتباط خود را با پزشک اطفال و ارتوپد حفظ کنید و با یک برنامه منظم با تیم توانبخشی همکاری کنید.
تیم توانبخشی برای کودک فلج مغزی شامل فیزیوتراپی، کاردرمانی و گفتاردرمانی است که روی رشد حرکتی، رشد شناختی، رشد گفتار و زبان و مسائل تغذیه و بلع کودک کار میکنند و علائم را بهبود میدهند.
ما در کلینیک کاردرمانی و گفتاردرمانی سالها به صورت تیمی به درمان و ارائه خدمات به افراد مبتلا به فلج مغزی در تمام سنین مشغول بودهایم و برای ارائه مشاوره به والدین آمادهایم. با ما در ارتباط باشید.
جمع بندی
در مجموع، فلج مغزی در کودکان اختلالی است که میتواند با توجه به محل و شدت آسیب مغزی، علائم متفاوتی در زمینه حرکت، تعادل، کنترل عضلات، گفتار و سایر مهارتهای رشدی ایجاد کند. توجه به علائم فلج مغزی در سنین مختلف و بررسی نقاط عطف رشد کودک میتواند به شناسایی زودهنگام مشکلات و شروع به موقع برنامه توانبخشی کمک کند. هرچه ارزیابی و مداخلات تخصصی زودتر آغاز شوند، فرصت بیشتری برای تقویت تواناییهای کودک و افزایش استقلال او در فعالیتهای روزمره وجود خواهد داشت.
کلینیک توانبخشی حامی با بهرهگیری از خدمات تخصصی کاردرمانی، گفتاردرمانی و برنامههای توانبخشی متناسب با شرایط هر کودک، در زمینه ارزیابی و توانبخشی کودکان مبتلا به فلج مغزی فعالیت میکند و والدین میتوانند برای بررسی وضعیت رشد و دریافت راهنمایی تخصصی با این مجموعه در ارتباط باشند.
0 Comments