راه‌های درمان قطعی اختلال یادگیری | راهنمای والدین

درمان اختلال یادگیری به کودکانی که در خواندن، نوشتن یا تمرکز کردن مشکل دارند، کمک می‌کند تا مهارت‌های خود را بهبود دهند. با شناسایی به موقع مشکلات و استفاده از روش‌هایی مثل کاردرمانی و گفتاردرمانی، مسیر یادگیری ساده‌تر می‌شود. همراهی خانواده و معلم نقش مهمی در پیشرفت کودک دارد و باعث انگیزه بیشتر او می‌شود. وقتی درمان اصولی و علمی باشد، کودک می‌تواند توانایی‌هایش را به بهترین شکل شکوفا کند.

آیا درمان اختلال یادگیری امکان‌پذیر است؟

در پاسخ به این سوال باید گفت تا حدودی بله! با توجه به شرایط فرد از جمله سن، مراحل رشدی، شدت اختلال و … می‌توان این ناتوانی را درمان و یا تا حد زیادی جبران یا مدیریت کرد.

سیستم عصبی به دلیل ماهیت نوروپلاستیسیته‌ای که دارد، خاصیت بازآموزی دارد. در واقع با دو مکانیسم Unmasking یعنی به کارگیری گروهی از نورون‌ها که در حالت عادی، غیرفعال هستند و Sprouting یعنی ایجاد ارتباطات جدید نورونی، می‌توان نورون‌های مغزی را تغییر داد و باعث بهبود عملکردهای آن شد. در واقع با استفاده از این خاصیت مغز و سیستم عصبی است که بهبود عملکردهای فرد پس از توانبخشی قابل توجیه است.

برای اختلال یادگیری از معلم خصوصی کمک بگیریم یا توانبخشی؟

وقتی کودکی دچار اختلال یادگیری باشد، صرفاً افزایش زمان با معلم مدرسه یا معلم خصوصی کافی نیست. چون معلم مدرسه براساس پروتکل‌های آموزش و پرورش و کتاب‌های درسی، محتوای مشخصی را تدریس می‌کند و اگر کودک با وجود دریافت آموزش مناسب و تمرین در خانه باز هم پیشرفت چشمگیری نداشته باشد، یعنی مسیر یادگیری او با همسالانش متفاوت است. در چنین شرایطی، تکرار بیشتر همان آموزش‌ها معمولاً نتیجه‌ای به همراه ندارد، چون مشکل اصلی کودک در فرایندهای پایه‌ای یادگیری است، نه در میزان تمرین.

در مقابل، گفتاردرمانی و کاردرمانی می‌تواند مسیرهای یادگیری کودک را بررسی کند؛ مثل توانایی درک شنیداری و دیداری، حافظه، ارتباط صداها و حروف، یا مهارت‌های حرکتی مرتبط با نوشتن. در توانبخشی مشخص می‌شود کودک دقیقاً در کدام بخش ضعف دارد و سپس همان نقطه تقویت می‌شود. علاوه بر این، از نقاط قوت کودک برای جبران ضعف‌ها استفاده می‌کنند تا هم سطح یادگیری بالا برود و هم اعتمادبه‌نفس کودک آسیب نبیند. تفاوت مهم اینجاست که معلم صرفاً آموزش را تکرار می‌کند، اما متخصصان توانبخشی آموزش فردمحور و متناسب با شرایط هر کودک ارائه می‌دهند؛ بنابراین اگر ضعف در خواندن یا نوشتن مشاهده شد، لازم است کودک برای ارزیابی و برنامه درمانی اختصاصی به مراکز توانبخشی ارجاع داده شود.

انواع درمان اختلال یادگیری

درمان اختلال یادگیری همانند سایر اختلالات، درمان ساده‌ای نخواهد بود و نیاز به تشخیص دقیق و کامل انواع اختلال یادگیری، شدت آن و بررسی شرایط فردی دارد. برخی از درمان‌ها عبارت‌اند از:

دارو درمانی

از سری داروهایی که برای اختلال یادگیری استفاده می‌شود، داروهای ضدروانپریشی، ضدافسردگی و بنزودیازپین‌ها مثل ریتالین، متیل فنیدات و … است. این داروها با توجه به شرایط فرد تجویز می‌شود و برای همه کاربرد ندارند. یکی از بزرگترین مشکلات این روش درمان، عوارضی است که این داروها در کوتاه مدت یا بلندمدت بر جای می‌گذارد. از عوارض این داروها می‌توان به پرخاشگری، بیقراری، خواب‌آلودگی و رفتارهای آسیب‌زا اشاره کرد.

کاردرمانی

کاردرمانی با تاکید بر داشتن یک زندگی مستقل به افراد دارای اختلال یادگیری برای سازگاری با محیط زندگی کمک‌های زیادی می‌کند. چند روش‌ کاردرمانی برای اختلالات یادگیری شامل موارد زیر می‌شود:

برای کسب اطلاعات بیشتر می توانید مقاله بهترین مرکز کاردرمانی تهران را مطالعه نمائید.

1- اتاق تاریک:

برای کودکانی که مشکل پردازش بینایی یا مشکل دیسپراکسیا دارند، اتاق تاریک یکی از جذاب‌ترین پیشنهادهای کاردرمانی است. کاردرمانگران کلینیک حامی با استفاده از مدالیته‌های حسی و امکانات موجود در کلینیک سبب بهبود سرعت پردازش بینایی، هماهنگی چشم و دست، بهبود ادراکات بینایی مثل تشخیص وزن و سایز و … می‌شوند.

2- درمان شناختی_رفتاری:

در این روش کاردرمانگران  با تغییر الگوهای رفتاری و فکری همانند تحلیل فرآیند یادگیری، تعیین اهداف و … باعث می‌شود که افراد عملکرد بهتری را تجربه کنند.

3- بازی درمانی:

بازی درمانی در بهبود مهارت‌های حرکتی درشت و ظریف کودکان تاثیر بسزایی دارد. وقتی آموزش و تمرین دادن کودک در قالب بازی انجام بگیرد، انگیزه و میزان مشارکت کودک نیز افزایش پیدا می‌کند.

برای تقویت مهارت‌های اجتماعی و عاطفی نیز می‌توان از بازی استفاده کرد. ناامیدی از یادگیری مخصوصاً در سنین مدرسه باعث کاهش اعتماد به نفس فرد می‌شود. در کلینیک حامی مهارت‌های مربوط به زندگی اجتماعی در قالب فعالیت‌های موردعلاقه فرد به او آموزش داده می‌شود و به این شکل بخشی از مشکلاتی که با این اختلال همراه است، برطرف می‌شود.

برای شرکت در جلسات بازی گروهی با شماره‌های کلینیک در تماس باشید.

4- یکپارچگی حسی:

یکی از متدهای کاردرمانی است که در کلینیک حامی توسط متخصصان باتجربه انجام می‌گیرد و می‌تواند در بهبود شرایط کودکان با اختلال یادگیری بسیار موثر باشد. با استفاده از یکپارچگی حسی پردازش اطلاعات حسی بهبود می‌یابد.

اما یکپارچگی حسی شواهد قوی‌ای برای درمان دیسلکسی (آسیب خواندن) ندارد. درنتیجه در انتخاب نوع درمان به نظر درمانگر خود اعتماد کنید.

یکی از مشکلاتی که کودکان دیسپراکسیا با آن درگیر هستند، هماهنگی چشم و دست است که با استفاده از یکپارچگی حسی تا مقدار زیادی قابلیت بهبودی را دارد.

5- کاردرمانی دست:

دست عضو مهمی برای انجام حرکات ظریف است. همان‌طور که قبلاً اشاره شد در اختلال یادگیری به خصوص اختلال در نوشتن و یا دیسپراکسیا عملکردهای دست دچار اختلال می‌شود. انجام فعالیت‌های مراقبت از خود، شیوه مداد گرفتن، رعایت فواصل، هماهنگی چشم و دست از تمریناتی است که در کلینیک حامی برای کودکان با اختلال یادگیری انجام می‌شود.

6- هنردرمانی:

با استفاده از فعالیت‌های مورد علاقه و توانایی‌های فرد به بهبود خلاقیت و عملکرد کمک می‌کند.

7- آموزش روش‌های جبرانی:

به طور مثال تمرکز بر نقاط قوت فرد. اگر کودکی در پردازش بینایی عملکرد قابل قبولی دارد برای جبران نقص در سایر ادراک، می‌توان از نشانگان بصری استفاده کرد.

گفتاردرمانی

اختلال یادگیری به دلیل داشتن ماهیت شناختی و ذهنی نیاز به رویکردهای درمانی مختلفی دارد.

بررسی به روزترین مطالعات نشان داده‌است که موثرترین درمان برای دیسلکسی یا آسیب خواندن، باید موارد زیر را دربر بگیرد:

• آگاهی واجشناختی
• مهارت‌های کدشکنی
• درک و روان‌خوانی متن

و روش‌های درمانی دیسلکسی بر اساس نوع آسیب خواندن میتواند در سه گروه جای بگیرد:

1. روش چندحسی (multisensory)
2. روش آوایی
3. آموزش قواعد هجی کردن

همچنین درمان آسیب نوشتن باید شامل دو زمینه‌ی عمده‌ی زیر باشد:

• فرایند نوشتن
• فرایند ساختن بیان نوشتاری (انشا)

آسیب شناسان گفتار و زبان (گفتاردرمانگران) کلینیک حامی در زمینه‌های مختلفی، از جمله موارد فوق به کودکان با اختلال یادگیری کمک می‌کنند.

همچنین کودکان مبتلا به دیسلکسی، اغلب در مهارت‌های زبانی دچار مشکل هستند و تقویت زبان (language) را باید در برنامه درمانی آن‌ها قرار داد و به تمام جنبه‌های آن اعم از:

• خواندن و نوشتن
• غنای واژگانی
• معناشناسی
• صرف و نحو
• آگاهی واجی
• و…

توجه نمود. برای کسب اطلاعات بیشتر در این مورد می توانید مقاله گفتار درمانی را مطالعه نمائید.

درمان اختلال یادگیری در بزرگسالان

پس از طی کردن مراحل رشدی در جنبه‌های فیزیکی و شناختی، درمان اختلال یادگیری بسیار سخت خواهد شد. به همین دلیل استفاده از روش‌های تطبیقی برای افراد بزرگسال بسیار سودمند وکارآمد است. برای مثال:

1. گوش دادن به صدا و استفاده از تایپ صوتی به جای استفاده از بینایی
2. به جای نوشتن، از رنگ‌ها استفاده کنیم.
3. استفاده از وسایل کمکی برای جبران مشکل در مهارت‌های حرکتی ظریف

جمع بندی

در نهایت می‌توان گفت اختلالات یادگیری با اینکه می‌توانند روند تحصیل و اعتمادبه‌نفس کودک را تحت تأثیر قرار دهند، اما با تشخیص درست و شروع زودهنگام درمان قابل مدیریت هستند. استفاده از روش‌هایی مثل آموزش‌های تخصصی، گفتاردرمانی، کاردرمانی و در صورت نیاز حمایت‌های روان‌شناختی و دارویی، به کودک کمک می‌کند تا توانایی‌های خود را بهتر به کار بگیرد. تجربه نشان داده هرچه خانواده و مدرسه در کنار متخصصان همراهی بیشتری داشته باشند، مسیر پیشرفت و موفقیت فرد هموارتر خواهد شد.