تاخیر حرکتی در کودکان; علائم هشدار و بهترین زمان شروع درمان

تأخیر حرکتی یکی از چندین مشکلی است که در کودکان روی می دهد. به این صورت که آن ها نمی توانند فعالیت و اقدامات متناسب با شرایط سنی خود را در زمان مناسب انجام دهند یا اینکه در مقابسه با هم سالان خود، تاخیر دارند. تاخیر حرکتی خود به دو نوع خفیف و شدید تقسیم بندی می شود. در ادامه با ما همراه باشید تا با این اختلال و علل و علائم آن بیشتر آشنا شوید.

منظور از تاخیر حرکتی در کودکان چیست؟

تاخیر حرکتی در کودکان به شرایطی گفته می‌شود که کودک مهارت‌های حرکتی متناسب با سن خود را دیرتر از زمان طبیعی به دست می‌آورد. این تأخیر می‌تواند در مهارت‌های حرکتی درشت مانند غلت زدن، نشستن، چهار دست و پا رفتن، ایستادن و راه رفتن یا در مهارت‌های حرکتی ظریف مانند گرفتن اشیا، استفاده از قاشق، مداد یا بستن دکمه لباس دیده شود. البته باید توجه داشت که همه کودکان با یک سرعت رشد نمی‌کنند و تفاوت‌های فردی تا حدی طبیعی است؛ اما اگر کودک در رسیدن به مراحل مهم رشد حرکتی فاصله قابل‌توجهی با همسالان خود داشته باشد، لازم است توسط متخصص ارزیابی شود.

انواع تاخیر حرکتی در کودکان کدامند؟

کودکانی که دچار اختلال و تاخیر رشدی حرکتی هستند،اغلب به دو گروه تقسیم بندی می شوند.

تأخیر حرکتی خفیف

تأخیر حرکتی خفیف هنگامی است که کودک قادر به استفاده از دست و انگشتان خود برای نگه داشتن، دستکاری و استفاده از وسایل در سن مناسب آن نباشد. مهارت های حرکتی ظریف به هماهنگی چشم و دست نیاز دارند، توانایی دیدن و پاسخ دادن با حرکات مناسب دست ها و انگشتان.
توانایی گفتار همچنین از مهارت های حرکتی ظریف استفاده می کند. زیرا عضلات لب، زبان و صورت باید برای ایجاد اشکال مختلف هماهنگ شوند تا کودک بتواند صحبت کند. کودکان می توانند در مهارت های حرکتی ظریف، مهارت حرکتی ناخوشایند (حرکات بزرگ مانند خزیدن یا راه رفتن) یا هر دو تأخیر را داشته باشند.
کودکان طبق برنامه های خود رشد می کنند. بعضی از کودکان زودتر از دیگران می توانند اسباب بازی بردارند یا از مداد رنگی استفاده کنند. بسیاری از کودکان با تأخیر حرکتی در برخی مواقع، قادر به انجام فعالیت هستند اما این فعالیت ها را دیرتر از اکثر کودکان در سن خود انجام می دهند.
در برخی موارد، تأخیر حرکتی ممکن است با مشکل دیگری مانند اوتیسم یا ناتوانی در رشد همراه باشد. کاردرمانگر کودک، به والدین کمک می کند تا بفهمند تأخیر حرکتی فرزندشان جای نگرانی دارد یا خیر. او در هر بار مراجعه در مورد مهارت های حرکتی و رشد خوب فرزند شما سؤال می کند.
اگر نگرانی وجود داشته باشد، متخصص کاردرمانی می تواند غربالگری ویژه اوتیسم را هنگامی که کودک شما 18 تا 24 ماه دارد، انجام دهد. مهم است که در همه ملاقات های تنظیم شده با مرکز کاردرمانی مورد نظر حضور یابید تا هرچه سریع تر مشکلات کودک برطرف شود.

تأخیر حرکتی شدید

شدت این نوع تاخیر حرکتی به نحوی است که می توان آن را در گروه مشکلات فلج مغزی جای داد. علائم این نوع تاخیر حرکتی معمولا در روش های تشخیصی و آزمایشات مختلف مشخص می شود و کودک برای درمان به یک کاردرمانگر نیاز دارد.
اگر کودکان با تاخیر حرکتی می توانند بدون مداخله کاردرمانی به روال عادی زندگی برگردند، این کودکان نمی توانند. یعنی اگر بخواهند بدون مراجعه به مرکز کاردرمانی درمان شوند، حتما عوارض ثانویه ای در حرکات و راه رفتن برایشان روی می دهد.

از چه سنی نگران راه رفتن کودک باشیم؟

اکثر نوزادان سالم بین ۹ تا ۱۲ ماهگی اولین گام های خود را برمیدارند و تا سن ۱۴ تا ۱۵ ماهگی میتوانند به طور مستقل راه بروند.

نهایتا با در نظر گرفتن زمینه های وراثت کودک، نحوه ی تربیت و آموزش والدین،نقش محیط، تغذیه ، ویژگی های شخصی کودکان و بقیه عوامل،آنها باید تا ۱۶ ماهگی راه رفتن را بیاموزند. در غیر اینصورت، کودک “تاخیر حرکتی” دارد و باید هر چه سریع تر تحت نظر و درمان کاردرمان مجرب قرار گیرد؛ تا با استفاده از زمان طلایی باقیمانده این مرحله ی مهم رشدی را کسب نماید.

علل بروز تاخیر رشدی و حرکتی در کودکان چیست؟

بعضی از کودکان بعداً به نقاط عطف حرکتی خود می رسند و مشکلی وجود ندارد. وقتی تأخیر حرکتی به دلیل یک مشکل پزشکی باشد، ممکن است مشکل مربوط به عضلات کودک و یا یک اختلال هماهنگی باشد. زمانی که مغز و دست ها در کار با هم مشکلی دارند اختلال هماهنگی روی می دهد که به این حالت دیس پراکسی گفته می شود.

محققان به طور دقیق نمی دانند که چه عواملی باعث بروز این مشکلات حرکتی می شود اما برخی از احتمالات عبارتند از:

• زایمان زودرس که می تواند باعث رشد کندتر عضلات شود.
• اختلالات ژنتیکی مانند سندرم داون
• اختلالات عصبی عضلانی شایع مانند بیماری دیستروفی عضلانی یا فلج مغزی
• مشکلات رشدی مانند اوتیسم
• کاهش قدرت انگشت و بازو
• تأخیرهای شناختی
• مشکلات بینایی

علائم تاخیر حرکتی در کودکان در سنین مختلف چیست؟

کودک با تأخیر حرکتی، ممکن است در روند تکامل حرکات و فعالیت ها دچار مشکل شود. در زیر لیستی از فعالیت های حرکتی و سنی که کودک معمولاً آن ها را انجام می دهد، آورده شده است:

• 4 ماهگی: دست ها را از مشت باز می کند. با انگشتان بازی می کند و انگشتان را به دهان می آورد. اسباب بازی را در دست گرفته و تکان می دهد و در اسباب بازی های آویزان تاب می خورد و بازی می کند.
• 6 ماهگی: جسمی را از یک دست به دست دیگر منتقل می کند و یک جسم کوچک را با استفاده از چهار انگشت به سمت خود می کشد (گرفتن راکینگ).
• 9 ماهگی: یک وسیله کوچک را با سه انگشت برمی دارد. با دست زدن شما همزمان دست می زند.
• 12 ماهگی: یک وسیله را درون یک وسیله دیگر می گذارد. دو وسیله را به هم می زند و با استفاده از انگشتان و انگشت شست یک وسیله را برمی دارد (چنگال گرفتن).
• 2 سالگی: چهار تا شش بلوک را در یک برج قرار می دهد و یا چهار تا شش بلوک را پشت سر هم قرار می دهد.
• 2 سال و نیم: آیا می تواند یک خط افقی یا عمودی ترسیم کند؟ آیا می تواند یک درب را برداشته یا پیچ کند؟ هشت بلوک را در یک برج قرار می دهد و برگه های یک کتاب را ورق می زند.
• 3 سالگی: آیا می تواند با کشیدن یک دایره از شما تقلید کند؟ 10 بلوک را در یک برج قرار می دهد و با قیچی کودک، کاغذ برش می زند.
• 4 سالگی: تصویری از شخص با شش قسمت و دکمه های بزرگ یا متوسط ​​می کشد.

تأخیر در گفتار گاهی می تواند نشانه تأخیر حرکتی باشد. زیرا در گفتار از حرکات دهان، لب ها و زبان استفاده می شود.

بسیاری از کودکان سالم هستند و حتی اگر این برنامه را رعایت نکنند، مهارت های حرکتی معمولی دارند. متخصص کاردرمانی می تواند عضلات و حرکات کودک را بررسی کند تا ببیند آیا مشکلی وجود دارد یا خیر. او همچنین در مورد این که کودک در خانه چه کاری انجام می دهد یا چه کاری انجام نمی دهد، سؤالاتی مطرح می کند.

چه زمانی باید برای درمان تاخیر حرکتی به کاردرمانگر مراجعه کنیم؟

کودک را به همه جلسات معاینه ببرید تا کاردرمانگر بتواند مطمئن شود آیا کودک شما مهارت مناسب سنی را دارد یا خیر. اگر کودک شما از یک زمانی به بعد قادر به انجام کارهایی که قبلاً به صورت معمول انجام می داد، نبود یا حرکات او سفت و ضعیف شده است، فوراً با یک مرکز کاردرمانی خوب تماس بگیرید. همچنین ممکن است کودک را به متخصصی ارجاع دهد که بتواند آزمایش های مختلف رشدی و حرکتی مختلفی را برای او انجام دهد.

برای مشاوره اولیه رایگان و بررسی رشد کودکان توسط کارشناسان کلینیک حامی، روی دکمه زیر کلیک کنید.

تاخیر حرکتی چگونه تشخیص داده می‌شود؟

برای تشخیص تأخیر حرکتی، پزشک حرکت کودک را مشاهده می کند و بسته به سن کودک، از او می خواهد وسایل کوچک را دستکاری کند و وظایف عملکردی مناسب برای سن را انجام دهد.

پزشک همچنین عضلات کودک را بررسی می کند. اگر مشکلی را مشاهده نماید، آزمایشات دیگری را برای کودک انجام می دهد. این آزمایشات به شرایط کودکان بستگی دارد اما ممکن است شامل آزمایش تصویربرداری یا آزمایش خون برای بررسی اختلالات ژنتیکی، فلج مغزی یا مشکلات تیروئید باشد.

آیا اختلال حرکتی کودک درمان می‌شود؟

برخی از تأخیرهای حرکتی با تمرین مهارت، به خودی خود برطرف می شوند. یک کودک ممکن است به سادگی فعالیت را دیرتر از سایر کودکان در سن خود انجام دهد. همچنین ممکن است پزشک برای ارزیابی و کمک به کودک در پرورش این مهارت ها، کاردرمانی یا گفتاردرمانی را توصیه کند.

اگر مشکل دیگری باعث تأخیر شود، پزشک احتمالاً کودک را به یک متخصص مغز و اعصاب کودکان ارجاع می دهد. روش درمان به علت تأخیر حرکتی کودک بستگی دارد. پس از شناسایی آن بهترین و قطعی ترین روش ها به کار گرفته می شوند.

کاردرمانی چگونه به درمان تاخیر حرکتی در کودکان کمک می‌کند؟

یکی از روش های درمان تاخیر حرکتی، کاردرمانی است. در طی فرآیند کاردرمانی، فرد متخصص بسته به شرایط کودک تمریناتی را برای او در نظر می گیرد که به صورت مدون و برنامه ریزی شده، باید انجام شود. در طول مدت کاردرمانی نیز ارزیابی ها توسط متخصصین انجام می شود تا بتوان هرچه سریع تر این مشکل را برطرف ساخت.

برای کودکانی که تاخیر حرکتی خفیف دارند، معمولا 10 الی 15 جلسه کاردرمانی کفایت می کند تا کودک بتواند به شرایط نرمال بازگردد.

شاید کودکان با تاخیر حرکتی خفیف بتوانند بدون کاردرمانی و در طولانی مدت، درمان شوند اما برای کودکانی که دچار تاخیر حرکتی شدید هستند، مراجعه به یک مرکز توانبخشی خوب برای کاردرمانی الزامی است. در غیر این صورت ممکن است عوارضی مانند کند بودن در انجام مهارت های مختلف، اشتباه انجام دادن بسیاری از اقدامات، کلامزی و … روی دهد.

چگونه بهترین مرکز کاردرمانی برای درمان تاخیر حرکتی کودکان را انتخاب کنیم؟

انتخاب بهترین مرکز کاردرمانی برای درمان تأخیر حرکتی کودکان اهمیت زیادی دارد؛ زیرا روند درمان باید بر اساس شرایط رشدی، توانایی‌ها و نیازهای اختصاصی هر کودک برنامه‌ریزی شود. یک مرکز کاردرمانی مناسب باید از حضور متخصصان باتجربه کودک، فضای درمانی استاندارد و برنامه‌های توانبخشی متناسب با سطح مهارت‌های کودک برخوردار باشد. در جلسه ارزیابی اولیه، وضعیت حرکتی، مهارت‌های رشدی و توانایی‌های عملکردی کودک بررسی می‌شود تا علت و میزان تأخیر بهتر مشخص شده و مسیر درمانی مناسب انتخاب شود.

در همین راستا کلینیک کاردرمانی و گفتاردرمانی حامی به عنوان یکی از تخصصی ترین مراکز درمانی، همراه مطمئنی برای رفع مشکلات رشدی فرزند شما است. این مجموعه با درک دغدغه‌های والدین و شرایط متفاوت خانواده‌ها، خدمات درمانی و توانبخشی خود را به سه صورت حضوری، در منزل و آنلاین ارائه می دهد. این انعطاف پذیری بی نظیر باعث می شود تا روند درمان متوقف نشود و والدین بتوانند جلسات کاردرمانی کودک را با بالاترین کیفیت و به طور منظم پیگیری کنند تا فرزندشان هر چه سریع تر و بدون تجربه عوارض ثانویه، به روال عادی زندگی و استقلال حرکتی دست پیدا کند.

علاوه بر انعطاف پذیری در ارائه خدمات، یکی از مهم ترین مزیت‌های کلینیک حامی این است که جلسه ارزیابی اولیه را به صورت کاملا رایگان انجام می دهند. این ویژگی به والدین کمک می کند تا بدون هیچ گونه دغدغه، وضعیت مهارت‌های حرکتی فرزند خود را توسط درمانگران مجرب بررسی کنند. در این جلسه رایگان، متخصص کاردرمانی با ارزیابی دقیق شرایط فیزیکی کودک مشخص می کند که آیا تاخیر حرکتی او جای نگرانی دارد یا خیر؛ تا در صورت نیاز، مسیر درمان بدون از دست دادن زمان طلایی آغاز شود و کودک هر چه سریع تر به روال عادی رشد خود بازگردد.

آیا تاخیر حرکتی باعث تاخیر گفتار هم می‌شود؟

بله، در برخی کودکان تأخیر حرکتی می‌تواند با تأخیر گفتار نیز همراه باشد، اما این دو همیشه به یکدیگر وابسته نیستند. رشد مهارت‌های حرکتی و گفتاری هر دو به تکامل مغز، سیستم عصبی و هماهنگی عضلات وابسته هستند. همان‌طور که کودک برای نشستن، راه رفتن یا گرفتن اشیا به هماهنگی عضلات بدن نیاز دارد، برای صحبت کردن نیز باید عضلات لب، زبان، فک و صورت به‌درستی با یکدیگر هماهنگ شوند. به همین دلیل، کودکانی که دچار تأخیر حرکتی هستند، به‌ویژه اگر مشکل آن‌ها ناشی از اختلالات عصبی یا رشدی باشد، ممکن است در شروع گفتار یا تلفظ صحیح کلمات نیز با تأخیر مواجه شوند. البته بسیاری از کودکان با تأخیر حرکتی، رشد گفتاری طبیعی دارند و برعکس؛ بنابراین تشخیص علت اصلی تنها با ارزیابی دقیق توسط متخصص کاردرمانی، گفتاردرمانی یا پزشک امکان‌پذیر است. تشخیص زودهنگام و آغاز مداخلات توانبخشی، نقش مهمی در بهبود هم‌زمان مهارت‌های حرکتی و گفتاری کودک دارد.

آیا می توان از تاخیر حرکتی پیشگیری کرد؟

همانطور که اشاره کردیم تأخیر حرکتی دلایل زیادی دارد. بنابراین پیشگیری از آن ها دشوار است. دادن فرصت هایی برای تمرین مهارت های حرکتی به کودک بسیار مفید است. كودكان را تشویق كنید كه مهارت های حرکتی را در سن مناسب تجربه كنند. به کودکان فرصت های زیادی برای بازی، استفاده از وسایل و تجربه مهارت های جدید دهید.

جمع بندی

در نهایت باید به خاطر داشته باشید که مشاهده نشانه‌های تاخیر حرکتی در کودکان نباید باعث ایجاد اضطراب بیش از حد در شما بشود، اما نیازمند پیگیری و اقدام به موقع است. از دست ندادن زمان طلایی در سنین رشد اهمیت بسیار زیادی دارد و یک مداخله اصولی می تواند مسیر تکامل فیزیکی فرزند شما را به بهترین شکل ممکن اصلاح کند. فراموش نکنید که شما در این مسیر تنها نیستید و کلینیک کاردرمانی حامی با ارائه جلسه ارزیابی اولیه کاملا رایگان و خدمات منعطف حضوری، آنلاین و در منزل، در کنار شما ایستاده است تا فرزند شما بتواند با پشت سر گذاشتن موانع، مهارت‌های حرکتی خود را با موفقیت به دست بیاورد و روال عادی زندگی را با استقلال کامل و به دور از عوارض ثانویه تجربه کند.