لحظه به دنیا آمدن یک نوزاد از بهترین لحظههای زندگی هر مادری است اما گاهی این رخداد با چالشها و سختیهایی همراه میشود. یکی از این چالشها، بیماری فلج ارب است. فلج ارب به عنوان یکی از شایعترین آسیبهای حین تولد میتواند منجر به ضعف تا فلج کامل نوزاد شود.
کاردرمانی فلج ارب یکی از بهترین مسیرهای درمان این بیماری و از حوزههای جذاب کاردرمانی است. در این مطلب قصد داریم فلج ارب را به همراه مسیر توانبخشی و تمرینات آن به طور کامل و جامع بررسی کنیم.
تا انتها مطلب با ما همراه باشید.
فلج ارب چه نوع بیماری است؟
وقتی به شبکه بازویی یک فرد آسیبی وارد شود که منجر به نقص در حرکات ارادی و غیرارادی اندام فوقانی شود به آن فلج ارب یا فلج شبکه بازویی اطلاق میشود.
البته آسیب حواسی مثل حس فشار، لمس، درد و حرارت نیز در این بیماری مشهود است.
شبکه بازویی چیست و در درمان فلج ارب چه اهمیتی دارد؟
شبکه بازویی یکی از شبکههای عصبی بسیار مهم در بدن ماست که شامل مجموعهای از اعصاب حرکتی، حسی و ریشههای آنها است.
این شبکه عصبی در طول ستون فقرات وجود دارد و مسیر نخاع تا دست را طی میکند. پیامهای حسی و حرکتی از طریق شبکه بازویی به شانه، بازو، آرنج و انگشتان منتقل میشود.
چرا فلج ارب اتفاق میافتد؟
احتمالا بیماری فلج ارب را اغلب برای نوزادان شنیدهاید اما این بیماری میتواند در بزرگسالی هم رخ بدهد. از جمله دلایلی که در نوزادان برای فلج ارب در نظر میگیرند:
۱. طولانی شدن زمان زایمان
۲. سخت شدن پروسه زایمان
۳. چاقی و دیابت مادر
۴. وزن بالای جنین
۵. شانههای پهن جنین
۶. زایمان بریچ که به زایمانی گفته میشود که جنین با پا یا لگن خارج میشود.
۷. غیرطبیعی و کوچک بودن لگن مادر
۸. استفاده از ابزارهای خارج کردن نوزاد مثل فورسپس و خلاء گیر
در واقع هنگام زایمان اگر جنین نتواند به راحتی از کانال زایمان خارج شود و به هر نحوی زاویه سر و شانه بیش از اندازه طبیعی شود احتمال کشیدگی اعصاب بالا میرود و این ممکن است سبب فلج ارب در نوزاد شود.
از دلایل ایجاد فلج ارب در بزرگسالی نیز میتوان به تصادفات و ضربههایی که در اثر افتادن ایجاد میشود، اشاره کرد که در ورزشکاران به خصوص تنیسبازان و فوتبالیستها دیده میشود.
انواع فلج ارب
فلج ارب انواع مختلفی دارد که بسته به نوع صدمهای که به عصب وارد شده است، کاردرمانی فلج ارب در هر نوع آن میتواند نقش مهمی داشته باشد.
انواع فلج ارب را باهم بررسی میکنیم:
۱. وقتی عصب کشیده میشود ولی دچار پارگی نمیشود در علم پزشکی به آن نوروپراکسی میگویند که در فرد احساس سوزش یا سوزن سوزن شدن به وجود میآید.
در این نوع از فلج ارب بهبودی در طول زمانی ۳ ماه حاصل میشود و هدف کاردرمانی در نوروپراکسی بیشتر جلوگیری از صدمات بیشتر است.
۲. اگر کشیدگی عصب باعث ایجاد بافت اسکار (زخم) شود و این اسکار سبب آسیب به اعصاب سالم گردد، نروما اتفاق افتاده است.
طبیعی است که زمان بهبودی نروما بیشتر از نوروپراکسی باشد و چون در طی بهبودی باعث آسیبهای دیگر میشود، در این فلج ارب بهبودی به صورت کامل به دست نمیآید.
۳. زمانی که کشیدگی عصب باعث پاره شدن آن شود، پارگی اتفاق میافتد. در اینجا هنوز ارتباط عصبی، حس و حرکت وجود دارد اما نه به طور کامل! اگر پارگی خفیف باشد در درمان فلج ارب از روشهای جبرانی استفاده میشود و اگر شدید باشد نیاز به جراحی و ترمیم عصب است.
کاردرمانی قبل از عمل جراحی درمان خود را با هدف جلوگیری از بدشکلی در مفاصل و ثابت ماندن وضعیت بیمار انجام میدهد و پس از جراحی اهداف دیگری مثل: بازآموزی حسی، افزایش دامنه حرکتی، افزایش قدرت عضلانی را در تمرینات کاردرمانی برای فلج ارب در پی میگیرد.
۴. حادترین نوع فلج ارب، جداشدگی است. در این نوع از فلج، عصب کاملا از نخاع جدا شده است. از عوارض جداشدگی عصب میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
● ایجاد مشکلات تنفسی به دلیل آسیب به اعصاب دیافراگم
● افتادگی پلک
● کوچک شدن مردمک چشم
سوالی که معمولا در اینجا مطرح میشود این است که آیا جداشدگی عصب با جراحی قابل درمان است؟
باید گفت که هرچند جراحی تا حدودی باعث ترمیم عصب میشود اما نمیتواند عصب را به جای خود برگرداند.
فلج ارب چه نشانههایی دارد؟
گفتیم که شبکه بازویی مسئولیت پیامرسانی حسی و حرکتی به شانه، بازو، کف دست و انگشتان را دارد پس انتظار میرود در فلج ارب نشانههای حسی و حرکتی را در کنار هم مشاهده کنیم که در ارزیابی کاردرمانی فلج ارب نقش مهمی دارد.
- وضعیت اندام فوقانی تغییر میکند و به شکل زیر دیده میشود:
- بازو چسبیده به بدن و رو به داخل قرار میگیرد.
- آرنج صاف و چرخیده به داخل است.
- مچ نیز خم میشود.
- بازو و دست آسیب دیده بیحس میشود.
- فقدان یا محدودیت حرکت در بازو مشهود است.
- قدرت انگشتان کاهش پیدا میکند.
- فلج کم تا کامل اندام وجود دارد.
- وجود اختلال در گردش خون
کاردرمانی فلج ارب چه کارهایی برای بیمار انجام میدهد؟
کاردرمانی اهداف مختلفی را بسته به نوع و شدت آسیب دنبال میکند و در تلاش است چه در بیماران کودک و چه در بزرگسالان در جهت استقلال حداکثری و بهبود شرایط بیمار حرکت کند.
۱. پیشگیری و آموزش
در انواع فلج ارب حتی در نوعی که نیاز به جراحی دارد، لازم است از آسیب بیشتر جلوگیری شود. چون همانگونه که بیان شد اندام فوقانی فرد در وضعیت غیر آناتومیکی و نامناسبی قرار میگیرد. این وضعیت در مدت زمان طولانی میتواند باعث ایجاد بدشکلی و تحلیل عضلانی بشود.
برای مثال کاردرمانگر شیوه درست پوشک کردن، خواباندن، لباس پوشاندن، جا به جایی کودک و… به خانواده آموزش میدهد تا کودک دچار بدشکلی مفصلی و آسیبهای بیشتر نشود.
۲. افزایش دامنه حرکتی و قدرت عضلانی
همانطور که میدانید وضعیت غیر طبیعی اندام باعث کاهش دامنه حرکتی میشود. برای مثال آرنج صاف شده در فردی که دچار فلج ارب شده است، دامنه حرکتی خم کردن آرنج را کاهش میدهد و فرد در غذا خوردن، گرفتن شی و… دچار مشکل میشود.
از طرفی استفاده کمتر از عضله به دلیل کاهش دامنه حرکتی میتواند باعث ضعف عضله و تحلیل آن گردد.
تمرینات کاردرمانی برای فلج ارب در قالب بازی درمانی برای کودکان و فعالیتهای روزمره برای بزرگسالان این اهداف مهم را دنبال میکند.
۳. تسهیل مراحل رشدی
مراحل رشدی کودک از گردن گرفتن، غلت زدن تا ایستادن و راه رفتن نیازمند اندام فوقانی سالم است. پس آسیب به اعصاب حسی و حرکتی اندام فوقانی در طی کردن مراحل رشدی تاثیر زیادی دارد.
کاردرمانگران با استفاده از تکنیکهای مختلف کاردرمانی مثل وضعیتدهی، حرکت درمانی، هندلینگ و… کمک میکنند کودکانی که به دلیل فلج ارب دچار تاخیر حرکتی شدهاند، مهارتهای حرکتی خود را تا حد ممکن به دست بیاورند.
۴. بازآموزی حسی
وجود حواس برای حرکت بسیار ضروری است و گاهی هشداری برای به خطر افتادن ایمنی فرد تلقی میشود. یکی از کارهایی که کاردرمانی فلج ارب برای بازآموزی حسی افراد انجام میدهد لمس کردن بافتهای مختلف توسط بیمار است تا تفاوت بین بافتها را متوجه بشود.
۵. ماساژ درمانی
یکی از تکنیکهای کاردرمانی در فلج ارب ماساژ است که با اهداف مختلفی در نقاط مختلف اندام انجام میشود.
- پیشگیری از آسیب بیشتر عضله
- بازآموزی حسی
- آمادگی برای شروع تمرینات کاردرمانی برای فلج ارب
- بهبود گردش خون
۶. یادگیری حرکتی
در قالب تمرینات و بیشتر برای افراد بزرگسال انجام میشود تا مهارتهای حرکتی خود را دوباره به دست بیاورند. برای مثال: آموزش چگونگی استفاده از قاشق و چنگال برای غذا خوردن در محیطی شبیهسازی شده انجام میشود.
۷. استفاده از کینزیوتیپ
کینزیوتیپ یک چسب درمانی است که برای اصلاح فشار و وضعیت نامناسب اندام استفاده میشود.
۸. استفاده از اسپیلنت و بریسها
در فلج ارب ممکن است راستای استخوانها نسبت بهم تغییر کند، مفاصل دچار محدودیت شوند و بدشکلیهایی ایجاد شود. اسپیلنتها میتوانند تا مقدار قابل قبولی این مشکلات را حل کنند و سبب حفظ وضعیت و ثبات حتی پس از جراحی بشوند.
گاهی تمرینات کاردرمانی برای فلج ارب هنگام پوشیدن اسپیلنت و بریسها انجام میشود که تاثیر بیشتری بر فرآیند درمان خواهد داشت.
تمرینات کاردرمانی برای فلج ارب در منزل
همانطور که همه ما میدانیم به دلیل اینکه کودک زمان زیادی را در خانه سپری میکند، تمرینهای کاردرمانی فلج ارب در کلینیک به تنهایی نمیتواند به طور کامل موثر باشد. لازم است والدین در منزل ساعاتی را به تمرینات حرکتی کودک خود اختصاص دهند. کاردرمانگر کودک شما متناسب با شرایط کودک تمرینات لازم در منزل را به شما ارائه میکند اما برای داشتن یک دید کلی از تمرینات در منزل، موارد زیر را بررسی کنید. توجه کنید که هرگز بدون مشورت کاردرمانگر اقدام به انجام تمرینات نکنید.
۱. بالا بردن شانه
کودک خود را به کمر بخوابانید. با یک دست، مانع از حرکت دست سالم کودک خود شوید و دست مبتلا را با آرنج صاف تا جایی که ممکن است بالا ببرید.
این تمرین را در حالت نشسته نیز میتوانید انجام دهید.
۲. در حالت خوابیده به پشت، آرنج دو دست کودک را تا ۹۰ درجه خم کنید و بازوها را به تنه چسبیده نگه دارید. سپس دستها را از ساعد به خارج حرکت دهید.
در این تمرین لازم است که هر دو دست را باهم حرکت دهید.
۳. دست کودک را نگه دارید. انگشتان را به آرامی خم و صاف کنید.
۴. کودک خود را به پهلوی سمت مبتلا بخوابانید و اسباب بازی جذابی در کنارش قرار بدهید تا تلاش کند از دست مبتلا استفاده کند.
توجه کنید اگر کودک به حمایت نیاز داشت از بالشتی برای پشت سر او استفاده کنید.
والدین کودکان فلج ارب باید دقت کنند که…
- دست کودک نباید آویزان باشد.
- کودک در یک وضعیت ثابت به مدت طولانی باقی نماند.
- کودک را از زیر بغل بلند نکنید.
- هنگام حمام دادن کودک شانه او را حمایت کنید و هرگز آن را رها نکنید.
- هنگام خوابیدن دست کودک به تنه نچسبیده باشد.
- لباس پوشاندن را از دست مبتلا شروع کنید.
- هنگام درآوردن لباس از اندام سالم شروع کنید.
در نهایت باید بدانید که کاردرمانی زمانی میتواند موثر باشد که شما به عنوان مراقب کودک در منزل تمامی بایدها و نبایدها را رعایت کنید و تمرینات کاردرمانی را که توسط درمانگر تجویز شده است به طور پیوسته برای کودک خود انجام بدهید تا کودکتان مسیر بهبودی و توانبخشی را با سرعت بیشتری طی کند.
0 Comments