لکنت زبان چیست و چگونه می‌توان آن را درمان کرد؟

لکنت زبان چیست؟

لکنت زبان (stuttering) که نوعی اختلال گفتاری است، شامل مشکلات مکرر و قابل توجهی در روان بودن و جریان گفتاری طبیعی است. افرادی که لکنت دارند، می دانند چه می خواهند بگویند اما در گفتن آن مشکل دارند. به عنوان مثال، آن ها ممکن است یک کلمه، یک هجا یا یک مصوت را تکرار یا طولانی کنند. همچنین ممکن است در حین گفتار، مکث کنند. زیرا به یک کلمه یا صدای مشکل دار رسیده اند.

لکنت در بین کودکان خردسال به عنوان یک قسمت طبیعی از یادگیری، شایع است. کودکان خردسال ممکن است لکنت داشته باشند. اغلب بچه ها از این لکنت در طی رشد خود رنج می برند. با این حال، بعضی مواقع، لکنت به عنوان یک بیماری مزمن است که تا بزرگسالی ادامه پیدا می کند. این نوع لکنت در عزت نفس فرد، تعامل و برقراری ارتباط با سایر افراد تأثیر می گذارد. کودکان و بزرگسالانی که دچار لکنت هستند، ممکن است از درمان هایی مانند گفتاردرمانی، استفاده از وسایل الکترونیکی برای بهبود تسلط به گفتار یا درمان شناختی رفتاری بهره مند شوند.

برای دریافت مشاوره رایگان با متخصصین کلینیک حامی، لطفاً فرم زیر را تکمیل کنید تا در اولین فرصت با شما تماس بگیریم.

علائم و نشانه‌های لکنت زبان

علائم لکنت شامل موارد زیر است:

• اشکال در شروع بیان کلمه، عبارت یا جمله
• طولانی کردن کلمه یا اصوات آن کلمه
• تکرار کردن صدا، هجا یا کلمه به صورت پشت سر هم
• سکوت مختصر و مکث برای هجا یا بیان کلمات خاص
• تنش، تنگی یا حرکت بیش از حد در عضلات صورت یا بالاتنه برای تولید یک کلمه
• اضطراب و استرس صحبت کردن
• محدودیت برای برقراری ارتباط مؤثر با افراد دیگر

مشکلات گفتاری لکنت می تواند با موارد اشاره شده در زیر همراه باشد:

• چشمک زدن حین بیان کلمه
• لرزش مکرر لب ها یا فک
• تیک هایی در صورت
• حرکات مکرر سر
• مشت گره کرده

لکنت ممکن است هنگامی که فرد هیجان زده، خسته یا تحت فشار استرس یا احساس خودآگاهی، عجله یا فشار قرار دارد، بدتر شود. شرایطی مانند صحبت کردن در گروه یا صحبت با تلفن برای افرادی که لکنت دارند، دشوار است.

در نظر بگیرید که اغلب افرادی که لکنت دارند وقتی با خود خلوت می کنند، آواز می خوانند یا با هم صحبت می کنند، می توانند بدون لکنت صحبت کنند.

انواع لکنت زبان کدام‌اند؟

لکنت زبان انواع مختلفی دارد. شایع‌ترین نوع آن «لکنت رشدی» یا «لکنت دوران کودکی» است که معمولاً بین ۲ تا ۵ سالگی و هنگام یادگیری گفتار و زبان بروز می‌کند، زمانی که مهارت‌های زبانی کودک هنوز با نیازهای او هماهنگ نیست. «لکنت نوروژنیک» نوعی لکنت اکتسابی است که پس از سکته، آسیب مغزی یا بیماری‌های عصبی ظاهر می‌شود و باعث کندی گفتار یا ایجاد تکرار و مکث می‌گردد.

«لکنت سایکوژنیک» که بسیار نادر است، معمولاً در بزرگسالان و بعد از استرس شدید، حادثه روانی یا فشارهای عاطفی ایجاد می‌شود. لکنت ممکن است ناگهانی شروع شود و با تغییر شرایط روانی یا درمان‌های روانشناختی بهبود یابد.

چه عواملی می‌توانند باعث بروز یا تشدید لکنت زبان شوند؟

لکنت زبان یک اختلال پیچیده است که نتیجه تعامل ژنتیک، ساختار مغز، محیط و سبک زندگی است. پژوهش‌ها نشان می‌دهند که هیچ عامل واحدی مسئول بروز آن نیست و هر فرد ممکن است ترکیبی از عوامل مختلف را تجربه کند. در ادامه مهم‌ترین زمینه‌ها و محرک‌هایی که در بروز یا بدتر شدن لکنت دخیل‌اند را بررسی می‌کنیم.

زمینه‌های ارثی و ساختار مغز: افرادی که والدین یا خواهر و برادرشان لکنت دارند، احتمال بیشتری برای ابتلا به این اختلال دارند. ژن‌ها خود به تنهایی باعث لکنت نمی‌شوند، اما استعداد ایجاد آن را فراهم می‌کنند و عوامل محیطی و روانی می‌توانند این استعداد را فعال کنند. همچنین تفاوت‌هایی در بخش‌هایی از مغز که عضلات گفتاری را کنترل می‌کنند، در این افراد دیده شده است.

آسیب مغزی و شرایط عصبی: لکنتی که ناگهانی در بزرگسالان شروع می‌شود اغلب به دلیل مشکلات عصبی است، مانند سکته مغزی، آسیب مغزی یا بیماری‌های عصبی. تومورها، ضایعات مغزی، عوارض داروها و مصرف مواد محرک هم می‌توانند باعث لکنت ناگهانی شوند.

فشارهای روانی و هیجانی: هیجان، اضطراب و فشار اجتماعی می‌توانند شدت لکنت را افزایش دهند. خستگی، استرس، صحبت در جمع یا مکالمه تلفنی می‌تواند گفتار را دشوارتر کند. ترس از قضاوت دیگران نیز در کودکان ممکن است لکنت را تشدید کند.

محیط خانوادگی و تغییرات زندگی: خانواده پرتنش، انتقاد یا مقایسه و تغییرات بزرگ زندگی، مانند نقل مکان یا ورود عضو جدید به خانواده، می‌تواند روانی گفتار را مختل کند. محیط آرام و پذیرنده، استفاده از جملات کوتاه و گفتار با سرعت مناسب به کاهش لکنت کمک می‌کند.

وجود سایر اختلالات گفتار و زبان: اختلالات زبانی، واجی یا یادگیری می‌توانند لکنت را پایدارتر کنند. تأخیر در رشد زبان، مشکلات تلفظ و اختلالات یادگیری از جمله مواردی هستند که می‌توانند لکنت را تشدید کنند.

داروها و عوامل زیستی دیگر: برخی داروها، بیماری‌ها یا مصرف مواد محرک می‌توانند باعث لکنت ناگهانی شوند. هر عاملی که عملکرد مغز یا کنترل عضلات گفتاری را مختل کند، می‌تواند لکنت را ایجاد یا تشدید کند.

آیا لکنت زبان ارثی است؟

مطالعات نشان می‌دهند افرادی که والدین یا نزدیکانشان دچار لکنت زبان هستند، احتمال بیشتری دارد که خودشان نیز به آن مبتلا شوند. با این حال، تنها وراثت تعیین‌کننده نیست و ترکیبی از عوامل مختلف در بروز آن دخیل است.

بهترین زمان مراجعه به یک پزشک یا گفتاردرمانگر

برای کودکان در سنین 2 تا 5 سال لکنت طبیعی است. زیرا بخشی از یادگیری صحبت است و خود به خود بهتر می شود. با این وجود، ممکن است برای بعضی از بچه ها لکنت ادامه دار شود. در چنین شرایطی لازم است به یک کلینیک گفتاردرمانی خوب مراجعه شود تا تسلط به گفتار بهبود یابد.

اهمیت درمان لکنت زبان

پس از ارزیابی جامع توسط آسیب شناس گفتار، می توان در مورد بهترین روش درمانی تصمیم گرفت. چندین روش متنوع برای درمان کودکانی که لکنت دارند، مورد استفاده قرار می گیرد. به دلیل مسائل مختلف و نیازهای فردی، یک روش یا ترکیبی از روش ها برای درمان فرد استفاده می شود.

درمان ممکن است لکنت را به صورت کامل از بین نبرد اما می تواند مهارت های مفیدی را آموزش دهد که به موارد زیر کمک می کند:

• بهبود تسلط فرد به گفتار
• توسعه ارتباطات مؤثر
• کمک به کودک برای شرکت در فعالیت های مدرسه، کار و اجتماعی

روش‌های درمان لکنت زبان

در ادامه چند نمونه از رویکردهای درمانی را بدون هیچ ترتیب خاصی بیان می کنیم.

• گفتاردرمانی: می تواند به شما بیاموزد که سرعت گفتار خود را بهبود ببخشید. ممکن است در ابتدای گفتاردرمانی آهسته و آگاهانه صحبت کنید، اما با گذشت زمان می توانید الگوی گفتاری مناسبی داشته باشید.
• رفتاردرمانی شناختی: این روش می تواند به فرد کمک کند تا روش و خط تفکری را که ممکن است لکنت را تشدید می کند، شناسایی نموده و تغییر دهد. همچنین می تواند در رفع استرس و اضطراب مرتبط با لکنت کمک کننده باشد.
• چندین دستگاه الکترونیکی مناسب برای افزایش تسلط بر گفتار در دسترس است. تأخیر در بازخورد شنیداری، فرد را مجبور می کند تا میزان گفتار خود را کاهش دهد. در غیر این صورت گفتار او از طریق دستگاه، نامناسب به نظر می رسد. روش دیگر این است که دستگاه، گفتار کودک را تقلید می کند، به گونه ای که به نظر می رسد در حال هماهنگی و صحبت با شخص دیگری است. برخی از وسایل الکترونیکی کوچک و در دسترس در حین انجام کارهای روزمره نیز می تواند استفاده شود. برای انتخاب دستگاه مناسب توصیه می شود از گفتاردرمانگر خود کمک بگیرید.
• تعامل و ارتباط والدین و کودک: کمک و همکاری والدین در خانه مهم ترین و اصلی ترین عامل کمک به کودک برای کنار آمدن و درمان لکنت است. برای انتخاب بهترین روش برای فرزندتان، از راهنمایی آسیب شناس گفتار و زبان استفاده نمایید.
• دارو: با این که بعضی از داروها برای لکنت امتحان شده اند، اما تا کنون هیچ دارویی برای کمک به مشکل لکنت به ثبت نرسیده است.

نقش والدین در برخورد با کودکانی که لکنت دارند

اگر فرزند شما دچار لکنت شده است، نکات زیر می تواند برای شما بسیار کمک کننده باشد:

• با دقت تمام به حرف های کودک خود گوش دهید. هنگام صحبت با او تماس چشمی برقرار نمایید.
• منتظر بمانید تا کودک شما کلمه یا جمله مورد نظرش را بیان کند. برای تکمیل جمله وسط حرف او پرش نکنید.
• سعی کنید آرام صحبت کنید. اگر به این روش صحبت نمایید، کودک شما نیز همین کار را می کند که می تواند به کاهش لکنت او کمک کند.
• سعی کنید، به نوبت صحبت نمایید. همه افراد در خانواده خود را تشویق نمایید که شنونده مشتاقی باشند و به نوبت صحبت کنید.
• برای برقراری آرامش در خانه تلاش کنید. تمام تلاش خود را برای ایجاد یک فضای آرام و مناسب در خانه انجام دهید که در آن کودک شما احساس راحتی و آرامش کند و بتواند آزادانه و مشتاقانه صحبت کند.
• سعی کنید روی لکنت کودک خود تمرکز نکنید. تا حد امکان در کارهای روزمره توجه خود را به لکنت جلب نکنید. کودک خود را در موقعیت هایی قرار ندهید که باعث احساس فشار یا عجله می شود.

لکنت زبان چه عوارضی دارد؟

لکنت زبان جریان طبیعی گفتار را مختل می‌کند؛ فرد با این‌که می‌داند چه می‌خواهد بگوید، نمی‌تواند آن را روان بیان کند. همین موضوع باعث می‌شود برقراری ارتباط سخت شود و بعضی افراد کم‌کم از حرف زدن در جمع یا حضور در موقعیت‌های اجتماعی فاصله بگیرند. در کودکان، این دوری می‌تواند روی درس، مشارکت در فعالیت‌ها و رابطه با همسالانشان اثر بگذارد.

افرادی که لکنت دارند معمولاً احساساتی مثل خجالت، اضطراب یا ناراحتی را تجربه می‌کنند و همین موضوع ممکن است اعتمادبه‌نفس آن‌ها را پایین بیاورد. این وضعیت گاهی روابط، موقعیت‌های شغلی و حتی هزینه‌های خانواده را تحت تأثیر قرار می‌دهد و خطر تمسخر شدن یا انزوا را بیشتر می‌کند.

با این حال، کمک گرفتن از گفتاردرمانی، حمایت روانی و ایجاد یک محیط آرام و پذیرنده می‌تواند بسیاری از این مشکلات را کاهش دهد و به فرد کمک کند با اعتماد بیشتری حرف بزند و در جمع حضور پیدا کند.

پاسخ به سوالات متداول کاربران