کلینیک حامی » کاردرمانی کلینیک حامی » حس وستیبولار یا تعادل چیست؟
زمان مطالعه ۵ دقیقه

حس وستیبولار یا تعادل چیست؟

حفظ تعادل در کودک و اینکه چگونه شروع به راه رفتن کند، بازی کند، با اطرافیان خود ارتباط برقرار کند و به طور کلی واکنش های او در موقعیت های مختلف، وابسته به سیستم وستیبولار است. اما این که سیستم یا حس وستیبولار چیست، بروز اختلال در آن و نحوه درمان مشکلات این حس را در ادامه بیان می کنیم.

حس وستیبولار

حس وستیبولار چیست؟

سیستم وستیبولار در گوش داخلی انسان قرار دارد. درون گوش داخلی نیز مایعی وجود دارد که با حرکت دادن سر و تغییر وضعیت بدن، تکان خورده و گیرنده های وستیبولار را تحریک می کند. گیرنده های وستیبولار این اطلاعات را به مغز مخابره کرده و از این طریق مغز متوجه می شود که بدن در چه وضعیتی قرار دارد. همچنین متوجه حرکت بدن شده و حفظ تعادل را ایجاد می کند.

این حس، ارتباط بسیار نزدیکی با حس عمقی دارد تا بتواند وظایفش را به درستی انجام دهد. از جمله این وظایف می توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • کنترل حرکات چشم
  • استفاده از چشم به صورت موثر
  • پردازش صداهای داخل محیط

شاید برایتان جالب باشد که بدانید حس وستیبولار که به آن حس دهلیزی نیز می گویند، جزو اولین حس هایی است که در بدن شکل می گیرد. حس وستیبولار جنین از 5 ماهگی کامل شده و در حقیقت زمانی که داخل رحم مادر حرکت می کند یا نسبت به حرکات او واکنش نشان می دهد، دارد از این حس کمک می گیرد.

اهمیت حس وستیبولار

این حس نقشی کلیدی در رشد و تکامل کودک دارد، به ویژه برای مهارت های حرکتی او. در واقع رشد حس وستیبولار باعث می شود که کودک بیاموزد چگونه شروع به راه رفتن کند، جنب و جوش داشته باشد و چه مواقعی لازم است استراحت کند.

حفظ تن عضلانی وابسته به حس وستیبولار است. اما تن عضلانی چیست؟ تن عضلانی یعنی میزان قوامی که عضلات در زمان استراحت بدن دارند، حتی بدون اینکه حرکت داده شوند. بنابراین می توان گفت حس وستیبولار است که می تواند تن عضلانی را تنطیم کند.

رشد و تکامل تکلم کودک نیز به شدت وابسته به سیستم وستیبولار است. همچنین کودک برای خودتنظیمی (تنظیم کردن خلق و خوی خود) و واکنش های خود به وقایع محیط، نیازمند به سیستم وستیبولار است.

تمامی مهارت های خودیاری کودک که نیاز به استقلال دارد مانند لباس پوشیدن، غذا خوردن و … وابسته به سیستم وستیبولار هستند.

حرکاتی که تغییر جهت یا نغییر شتاب و سرعت ناگهانی دارند، به تحریک حس وستیبولار کمک می کنند. بنابراین بازی هایی که شامل چرخیدن، پریدن، تاب خوردن، غلت خوردن و حرکات متوالی است، می تواند حس وستیبولار را تحریک کند.

ضعف در حس وستیبولار چه عواقبی دارد؟

ضعف در حس وستیبولار می تواند موجب مختل شدن تعادل کودک شود. در حقیقت حرکات چشمی نیز وابسته به حس وستیبولار هستند و هرگونه بروز ضعف در آن باعث می شود که کودک در خواندن، نوشتن و مهارت هایی که نیاز به هماهنگی چشم و دست دارد، دچار مشکل گردد.

انواع اختلالات سیستم وستیبولار

گاهی سیستم وستیبولار دچار اختلال می شود. یعنی اطلاعاتی که از محیط به مغز مخابره می شود، یا به صورت تشدید شده یا به صورت ضعیف شده پردازش می گردد. لازم به ذکر است که هر کدام از این حالت ها علائم خاص خودشان را دارند.

کم حسی وستیبولار

زمانی که سیستم وستیبولار اطلاعات کمتری به مغز مخابره می کند یا مغز آن ها را کمتر ثبت و پردازش می کند، به اصطلاح گفته می شود که شخص دچار کم حسی در حس وستیبولار است.

علائم کم حسی

در حالتی که فرد دچار کم حسی وستیبولار شده باشد، علائمی به شرح زیر ممکن است برای او مشاهده شود:

  • علاقه به بازی های هیجانی
  • علاقه به چرخیدن و حتی وسایلی که می چرخند و نگاه گردن به آن ها
  • علاقه به جنب و جوش بسیار زیاد
  • حرکت بسیار زیاد
  • هایپراکتیو شدن کودک
  • تکان خوردن های بسیار زیاد حتی حین خواب
  • مشکل در تمرکز
  • مشکل در ادامه فعالیت
  • مشکل در فعالیت هایی که نیاز به نشستن دارند
  • بی احتیاطی و پریدن از ارتفاعات بلند در موارد نادر
  • بی قراری

بیش حسی وستیبولار

گاهی بالعکس اطلاعاتی که به مغز مخابره می شود، بسیار شدیدتر از حالت نرمال پردازش می گردند که در این شرایط گفته می شود پرحسی وستیبولار رخ داده است.

علائم بیش حسی

کودکی که بیش حسی در حس وستیبولا دارد، معمولا دچار حالاتی به شرح زیر می شود:

  • از چالش های تعادلی اجتناب می کند.
  • ممکن است در مهارت های حرکتی دچار اختلال شود.
  • با توجه به سنش هنوز پریدن بلد نباشد.
  • در مهارت هایی مثل بالا و پایین رفتن از پله نیازمند کمک دیگران باشد.
  • هنوز به استقلال نرسیده باشد.
  • به شدت محتاط و ترسو باشد.
  • ممکن است قدم هایش نسبت به یکدیگر بسیار باز و یا خیلی کوچک باشد.
  • ابراز بی علاقگی نسبت به بازی های هیجانی، دویدنی و به طور کلی بازی هایی که مستلزم پرتحرکی هستند.
  • بروز اضطراب در صورت قرارگیری در محیط های جدید

در نتیجه تمامی موارد فوق می توان گفت احتمال اینکه ارتباط کودک با دیگر کودکان اطراف و بازی های گروهی مختل شود، بسیار بالا است.

در چه صورت باید نزد کاردرمانگر مراجعه کنیم؟

در هر دو حالت کم حسی و بیش حسی، معمولا کودکان دچار مشکلاتی به شرح زیر می شوند:

  • ضعف در هماهنگی چشم و دست
  • ضعف در انواع هماهنگی ها
  • ضعف در خواندن و نوشتن
  • ضعف در توجه و تمرکز
  • ضعف در درک فضایی

اگر این علائم را در کودک خود می بینید لازم است به یک روانپزشک کودک یا یک کاردرمانگر کودک مراجعه نمایید. درمانگر با توجه به وضع حسی کودک شما یک رژیم حسی برای تعدیل حس وستیبولار ارائه می دهد و با فعالیت های متنوع و متناسب با سن کودک، باعث تقویت مهارت هایی می شود که به علت مشکل در سیستم وستیبولار، دچار اختلال و تاخیر شده اند.

لوگوی حامی

برای خدمت و حمایت از کودکان توانخواه شما، نام “حامی” را بر خود نهادیم.

کلینیک توانبخشی حامی با بهره گیری از کادری مجرب، متعهد و علمی و استفاده از تجهیزات به روز توانبخشی در راستای هدف خدمت به جامعه توانخواهان ایران، آماده ارائه خدمات نوین توانبخشی و باز توانبخشی در حیطه های مختلف جهت بهبود و تعالی سطح عملکردی و استقلال کودکان مبتلا به ضایعات سیستم عصبی مرکزی است.

کلینیک توانبخشی حامی با رویکردی “مراجع محور” پس از ارزیابی و معاینات اولیه اهداف کوتاه مدت و بلند مدت درمانی مراجع را به صورت واضح و مشخص به ایشان ارائه نموده و پس از اطمینان از آگاهی کامل مراجع به روند و مسیر درمان، خدمات توانبخشی را ارائه می نماید.

پرسش و پاسخ تکمیلی

سوالات شما در اسرع وقت پاسخ داده شده و از طریق ایمیل اطلاع رسانی خواهد شد

2 دیدگاه ها
  1. خیلی ممنون از زحمات دست اندرکاران این سایت. مطالب در مقایسه با سایت های دیگه جامع و قابل فهم بود از ابتدا تا انتها. خداوند اجرتان دهد

    پاسخ
    • ممنون از حسن توجهتون

      پاسخ
یک دیدگاه بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *