کلینیک حامی » علمی » فلج مغزی و انواع آن
زمان مطالعه ۸ دقیقه

فلج مغزی و انواع آن

اگر به تازگی پزشک محترم تشخیص یکی از انواع فلج مغزی یا به اختصار “سی پی” را برای کودک شما یا یکی از افراد خانواده یا آشنایان مطرح کرده است، احتمالا در وهله اول شوکه می شوید. سپس در پی سخنان و اخباری که از دیگران و فضای مجازی به شما می رسد، غرق در افکار گوناگون می گردید و سوالات زیادی در ذهن شما مطرح می شود. این واکنش ها طبیعی بوده و کاملا قابل درک است.

اغلب والدین سوالات، نگرانی ها و ترس های زیادی در رابطه با وضعیت سلامت کودک سی پی و توانایی های او دارند. نکته بسیار مهمی که لازم است والدین کودکان فلج مغزی در نظر داشته باشند، این است که دو کودک سی پی با
تشخیص کاملا مشابه، ممکن است به لحاظ پاسخ گویی به پروسه درمان فلج مغزی و روند بهبودی، با یکدیگر متفاوت باشند. در بعضی از کودکان، مشکلات حرکتی خیلی خفیف بروز می کند. لذا فقط در انجام بعضی از حرکات مشکل دارند. در نتیجه پاسخ گویی به درمان، بهتر و سریع تر بوده و امکان بهبودی نسبتا کامل وجود دارد. اما در بعضی دیگر، مشکل کودک خیلی شدید بوده و حتی علیرغم شروع مداخله زودهنگام، امکان بهبودی کامل وجود ندارد و تنها سعی کاردرمانگر بر این است که کودک تا حد امکان در انجام کارهای روزمره خود مستقل گردیده و در آینده در جامعه مشارکت داشته باشد.

فلج مغزی چیست؟

قسمت های مختلف مغز انسان مسئول کنترل اعمال، رفتاری و حرکاتی است که در طی شبانه روز از او سر می زند. فلج مغزی یک واژه کلی است که به بیماری هایی اطلاق می شود که در آن ها حرکات، حالت کلی بدن و هماهنگی بین دست و پا و تنه دچار آسیب می شود. در فلج مغزی یکی از نواحی کنترل کننده حرکت در مغز (قشر مغز، هسته های قاعده ای یا مخچه)، آسیب دیده و یا رشد آن دچار اختلال می گردد. بنابراین فلج مغزی بیماری است که در آن کنترل عضلات بدن در نتیجه آسیب به بخش هایی از مغز دچار اشکال می شود. اصطلاح فلج مغزی زمانی به وسیله متخصصین به کار می رود که آسیب مغزی، پیش از تولد، حین تولد و یا در سال های اول زندگی کودک در مغز در حال رشد او اتفاق افتاده باشد. نکته بسیار مهمی که باید به آن توجه داشته باشید این است که مشکل حرکتی کودک فلج مغزی، در طی مراحل رشد حرکتی کودک خود را نشان می دهد.

بخش های مختلف مغز

مشکلات کودکان فلج مغزی و درمان آن ها

طیف ابتلای به این عارضه وسیع بوده و ممکن است میزان درگیری افراد مبتلا و بروز علائم حرکتی از خفیف تا شدید باشد. مشکلات کودک مغزی عبارتند از: ضعف عضلانی، خشکی مفاصل، حرکات بدون ظرافت و دقت، کندی حرکات، حرکات اضافه و اختلال تعادل، این مشکلات به صورت خفیف تا شدید در این کودکان مشاهده می شوند.

در نوع خفیف فلج مغزی، حرکات زمخت و ناشیانه، به صورت محدود در یکی از اندام ها (دست یا پا) مشاهده می شود. به طوری که این علائم حرکتی به ندرت موجب جلب توجه دیگران (به غیر از درمانگر و والدین) به کودک می شود. در نتیجه، این کودکان به کمک یا مداخله ویژه و طولانی مدت احتیاج نداشته و فقط لازم است والدین با مراجعه دوره ای به پزشک متخصص و کاردرمانگر از بهبود علائم و کنترل روند بیماری اطمینان حاصل کنند. اما در نوع شدید فلج مغزی کودک دچار مشکلات عدیده ای در کارهای روزمره، حرکات بدن و اندام های خود می شود. والدین این دسته از کودکان باید در اسرع وقت به پزشک متخصص مراجعه کرده و پس از تشخیص، به منظور بهبود و کنترل مشکلات حرکتی به مراکز کاردرمانی، فیزیوتراپی، گفتاردرمانی و دیگر درمان های لازم ارجاع داده شوند.

نکته بسیار مهمی که ضروری است والدین به آن توجه داشته باشند این است که پیش از تشخیص قطعی، پزشک منتظر می شود تا ببیند کودک چگونه مراحل رشد حرکتی خود را طی می کند. بنابراین تا زمان رسیدن به سن دو یا سه سالگی تشخیص قطعی مطرح نمی شود و او ممکن است از اصطلاحات دیگری استفاده کند. در این مواقع، به هیچ عنوان مضطرب و نگران نشوید. درمان های توانبخشی فلج مغزی را با توصیه پزشک در اسرع وقت شروع کنید و از کار درمانگر خود بخواهید تا اصطلاحات مطرح شده را برای شما توضیح بدهد.

انواع فلج مغزی چه مواردی هستند؟

فلج مغزی غالباً به چهار گروه اصلی طبقه بندی می شود: اسپاستیک، دیس کینتیک (آتتوئید)، آتاکسیک و ترکیبی از این موارد.

انواع بیماری فلج مغزی

توجه به این نکته ضرورت دارد که در اغلب مواقع تشخیص نوع فلج مغزی در کودک مبتلا بسیار مشکل بوده و ممکن است که یک کودک ترکیبی از علائم هر سه نوع فلج مغزی را داشته باشد.

فلج مغزی اسپاستیک (هرمی)

اسپاستیک به معنی (سفت و غیر قابل انعطاف) است. این نوع فلج مغزی شایع ترین نوع آن است. در این نوع فلج مغزی عضلات سفت و ضعیف هستند. همین موضوع موجب می گردد که میزان حرکات کودک مبتلا به طرز مشهودی کاهش یابد. سفتی عضلات به این دلیل است که پیام هایی که از قسمت های آسیب دیده مغز به عضلات مخابره می شوند، پیام های نامناسبی هستند. در نتیجه باعث انقباض بیش از حد عضلات درگیر می شوند.

هنگامی که یک فرد سالم اراده می کند حرکتی را انجام دهد، عضلات مسئول آن حرکت، به صورت گروهی منقبض می شوند. این در حالی است که عضلات مخالف، در حالت عدم انقباض قرار می گیرند تا با عضلات مسئول آن حرکت مقابله نکنند.

به عنوان مثال، زمانی که شما تصمیم می گیرید آرنج خود را خم کنید عضلات خم کننده آرنج منقبض می شوند. در همان لحظه عضلات مخالف این حرکت یعنی عضلات باز کننده آرنج شل می شوند تا مانع بسته شدن مفصل آرنج نشوند. در کودکان فلج مغزی اسپاستیک این ساز و کار طبیعی سیستم عصبی بدن که به مهار متقابل معروف است، بهم می ریزد. به شکلی که هر دو گروه عضلات موافق و مخالف حرکت (مثال بالا عضلات خم کننده و باز کننده آرنج)  با هم منقبض می شوند. در نتیجه انجام دادن حرکت و تکان اندام (به عنوان مثال دست، پا و یا تنه) در این دسته از کودکان فلج مغزی با مشکل مواجهه می شود. اگر دست یا پای هر دو طرف بدن سفت شود، فلج مغزی اسپاستیک از نوع دو طرفه بوده و اگر دست یا پای یک سمت بدن سفت گردد، فلج مغزی اسپاستیک از نوع یک طرفه تشخیص داده می شود.

فرد مبتلا به فلج مغزی اسپاستیک

فلج مغزی دیس کینتیک (خارج هرمی)

ویژگی های اصلی این نوع فلج مغزی، وجود حرکات غیر طبیعی و غیر ارادی در کودک مبتلا است. حرکات اضافی و غیر ارادی فلج مغزی نوع دیس کینتیک دیستونیا و آتتوز نام دارند.

دیستونیا: انقباض ممتد عضلانی که منجر به چرخش تنه یا اندام، حرکات تکراری و حالات (یوسچر) غیر طبیعی بدن می گردد، دستونیا نامیده می شود.

آتتوز: حرکات اضافی غیر قابل کنترل که به ویژه در انگشتان دست و پا و عضلات اطراف دهان رخ می دهد، حرکات آتتوئید نامیده می شوند. زمانی که کودک اندام خود را حرکت می دهد ماهیت غیر قابل کنترل بودن حرکات آتتوز بیشتر به چشم می آید؛ مانند هنگامی که کودک سعی می کند با دستان خود قاشق یا اسباب بازی اش را بگیرد. از طرفی وقتی این کودکان را برای جابجایی بغل می کنید غالباً شل به نظر می رسند. حرکات اضافی به این دلیل به وجود می آیند که عضلات درگیر به طور متناوب و با سرعتی متغیر منبسط و منقبض می شوند. به طوری که کنترل ارادی آن ها مشکل است. این حالت بر گفتار و شنوایی کودک نیز تاثیر می گذارد.

کودک مبتلا به فلج مغزی آتتوئید

فلج مغزی آتاکسیک

نوع آتاکسیک فلج مغزی در مقایسه با دیگر انواع آن از شیوع پایین تری برخوردار است. مشکل تعادل (تلو تلو خوردن و نامطمئن راه رفتن) اغلب به شکل واضح در این دسته از کودکان وجود دارد. معمولا حرکات افراد مبتلا، زمخت و ناهماهنگ بوده، به طوری که به نظر می رسد در انجام حرکات خود بعضاً دچار شک و تردید هستند. به این حالت آتاکسیا (آتاکسی) می گویند. آتاکسی یا همان عدم توانایی در انجام حرکات نرم، دقیق و هماهنگ، تمام عضلات بدن و حرکات آن ها را تحت تاثیر قرار می دهد.

این کودکان معمولا قادر به راه رفتن هستند، اما برای حفظ تعادل خود، همانند کودکی طبیعی که به تازگی شروع به راه رفتن کرده، پاهای خود را بسیار از هم باز نگه داشته و قدم بر می دارند و این شیوه غلط راه رفتن را تا سنین بالا حفظ می کنند. از دیگر علائم فلج مغزی نوع آتاکسی می توان به لرزش دست و انگشتان آن اشاره کرد که معمولا در حین انجام فعالیت های روزمره و بازی به طور واضح بروز پیدا می کند. آتاکسی حتی عضلات دخیل در گفتار را درگیر می کند. در نتیجه این افراد، گفتار نامنظم دارند که نیاز به مداخلات مراکز و متخصصین گفتاردرمانی پیدا می کنند. آتاکسی حتی عضلات کره چشم ها را درگیر می کند. متعاقباً حرکات غیر طبیعی به صورت حرکات رفت و برگشتی کره چشم (نیستاگموس) در این افراد ظاهر می شود.

لوگوی حامی

برای خدمت و حمایت از کودکان توانخواه شما، نام “حامی” را بر خود نهادیم.

کلینیک توانبخشی حامی با بهره گیری از کادری مجرب، متعهد و علمی و استفاده از تجهیزات به روز توانبخشی در راستای هدف خدمت به جامعه توانخواهان ایران، آماده ارائه خدمات نوین توانبخشی و باز توانبخشی در حیطه های مختلف جهت بهبود و تعالی سطح عملکردی و استقلال کودکان مبتلا به ضایعات سیستم عصبی مرکزی است.

کلینیک توانبخشی حامی با رویکردی “مراجع محور” پس از ارزیابی و معاینات اولیه اهداف کوتاه مدت و بلند مدت درمانی مراجع را به صورت واضح و مشخص به ایشان ارائه نموده و پس از اطمینان از آگاهی کامل مراجع به روند و مسیر درمان، خدمات توانبخشی را ارائه می نماید.

پرسش و پاسخ تکمیلی

سوالات شما در اسرع وقت پاسخ داده شده و از طریق ایمیل اطلاع رسانی خواهد شد

0 دیدگاه
یک دیدگاه بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *